Wat een huis omringt
door Ivan Sacharov
–
–


–
Kevin Amse’s debuut Een huis omringd heeft iets weg van een streekroman. In vloeiende, beeldrijke zinnen krijgen we een indruk van iemand die opgroeit op het boerenplatteland, in een gezin met meerdere kinderen en een nogal dominante vader. Volwassen worden blijkt niet zo gemakkelijk en een eigen plek vinden in de wereld ook niet.
De titel van de bundel is veelzeggend. ‘Omringd’ is met een ‘d’ geschreven. De woorden vormen geen normale zin, maar een fragment daarvan. Een huis omringd, door wat? kunnen we ons afvragen. Een nieuwsgierigheid die ook de ik-persoon in deze bundel kenmerkt, maar bij hem gepaard gaat met een verlangen dat door meer gemotiveerd wordt dan nieuwsgierigheid alleen.
achter de vuist die hij voor ons ophoudt. De kachel brandt
onafgebroken, muren zweten, televisiefeuilletons etteren
uit de wandkast. Zijn vingers zijn staven rond het huis.
–
April. Hij spuugt en spit de tuin om. Wanneer hij rust,
stelen we de spade en duwen regenwormen doormidden
om te zien of hun lijfjes teruggroeien. Zijn blik springt op,
we planten onze ogen en de aardappelen de grond in.
–
Juli. We knippen onze broeken af, de pijpen vlaggen
in het boskamp. Hij roept ons naar huis, zijn stem
een buigzame tak op onze ruggen. We eten buiten, onder
bomen gebogen, onder het niet vallen van zijn woorden.
–
Oktober. We liggen in bed, wind schuurt tegen de hoeken
van het huis. Als de tredes kraken, schakelen we de tv uit;
zijn tred die van een olifant op een hangbrug. Hij staat even stil
bij onze deur, als hij snurkt moedigen we weer worstelaars aan.
–
(p.13)
Dit gedicht, dat op een alternatieve manier (iets verschoven) de vier jaargetijden presenteert, kan wel als de inventaris van een levensperiode worden gezien. Iemand beschrijft hoe het gezinsleven in zijn ouderlijk huis eraan toegaat. Met een opvallende rol voor een ‘hij’, die zijn vingers als staven rond het huis houdt. Hoewel die ‘staven’ haast ook als onderdelen van een kachel (pijpen, radiatoren?) kunnen worden gezien. Enfin, ‘hij’ houdt het huis in zijn greep en heeft gezag, getuige het gedrag van de anderen om hem heen. Zijn blik is bijvoorbeeld al genoeg om de anderen hun ogen ‘de grond in te laten planten’. En dit wordt nog aangedikt in de derde strofe: zijn stem is ‘een buigzame tak op onze ruggen’. Dat klinkt zowat als zweepslagen en doet denken aan de stok waarmee op school vroeger leerlingen gestraft werden. In die fraaie regel ‘We eten buiten, onder / bomen gebogen’, bevestigt ‘gebogen’ dit onder de knoet zitten nog eens. De laatste strofe, de vierde, lijkt met zijn herfstwind tegen de hoeken van het huis, wel de vierde poot van de olifant die in de kamer van dit gedicht zéér aanwezig is, maar niet bij naam wordt genoemd.
De vader heeft een gewichtige tred, door de hele bundel. Ik kan niet nalaten ook andere beschrijvingen van hem aan te halen: ‘achter me staat een vader met losse lippen / en nauwe ogen die me naar binnen staren’, schrijft de dichter elders. ‘Losse lippen’ zijn nog net geen ‘losse handjes’, maar lijken wel een ruwe omgang (met de taal) te suggereren. En ‘nauwe ogen’, wat moeten we daarvan denken? Ze zorgen ervoor dat iemand ‘die naar binnen gestaard is’ weinig kans maakt om weer buiten te komen! De vader regeert, bijna als een dictator. En bij dictators wil men weg. Precies wat de ik-persoon in zijn opstandige jaren bezighoudt, blijkens regels in andere gedichten waarin woorden als ‘vluchtroute (p.18)’ en ‘weggelopen kind dat ik was (p.39)’ de gezinssituatie weergeven. Tegelijk is dat ‘die me naar binnen staren’, ook wat raar geformuleerd. Alsof het woordje ‘doen’ ontbreekt. Dwingen de ogen van de vader de ik-persoon soms ook om naar zijn eigen binnenste te kijken? De vader blijkt niet alleen grond voor de zoon om zich af te zetten, maar ook om op te staan: om zichzelf te evalueren. Een zoon die voor zichzelf probeert werelden bij/uit elkaar te houden:
mijn wereld een handvol plekken die elkaar niet kunnen raken.
–
Een van die plekken is de vaste sofa van mijn vader,
ik mocht er alleen in wanneer ik ziek was. Soms ga ik
–
naar een meubelwinkel en lig ik in de sofa uit mijn herinnering.
Onzichtbare werelden passeren dan, dagen die ik ken van horen zeggen.
–
(p.20)
De bundel is goed gecomponeerd. De ik-persoon mocht alleen in ‘de vaste sofa van zijn vader’ zitten als hij ziek was. Later blijkt de vader zelf ziek te worden: hij lijdt aan keelkanker en raakt bij de operatie zijn tanden en stem kwijt. De stem die eerder werd vergeleken met ‘een buigzame tak op onze ruggen’, kan niet meer klinken. Een dramatische wending, die de bundel een extra dimensie geeft.
aan tafel leeg, het spreken spaarzaam. Bezoek trekt zich terug
–
als troepen van een kale verovering; wat ik weet, zie ik,
of hoor ik van mijn moeder. Ze zijn vermoeiend zoals wij
–
dat eens voor hen waren; ouders die hun kinderen
proberen te sparen alsof we slechts gekoesterd willen worden.
–
(p.52)
De mildheid waarmee de ik-persoon in dit gedicht over zijn ouders spreekt is opvallend. Maar er is dan ook heel wat gebeurd. Tussen de twee boven geciteerde pagina’s,lezen we in andere gedichten hoe de ik-persoon zijn leven probeert op te bouwen. Hij vindt de liefde en krijgt een vriendin en een kind. Wat niet betekent dat het er makkelijker op wordt, want hij ‘loopt met vragen rond alsof ze van beton zijn’, en voelt zich nog steeds ‘het weggelopen kind’ (p.39). Hij wil – bij alles waarmee hij geconfronteerd wordt, onder andere de bevalling van zijn kind – de tips die hij krijgt wel gebruiken, maar: ‘verwachting is een ongeopende fles in de drankkast van mijn vader’. Wanneer zijn dochtertje dan uiteindelijk wordt geboren: ‘een bundeltje geluk’, zoals hij haar noemt, ‘stelt het eerste huilen nog gerust (….)’ (mooi geformuleerd, vooral dat woordje ‘eerste’). Maar het blijft niet bij dat ‘eerste huilen’, er zijn altijd meer hindernissen in het leven te nemen.
Het laatste hoofdstuk is misschien het meest filosofisch, en wat mij betreft (samen met het hoofdstuk ‘Hoe je vannacht door de zaal bewoog’, waarin de ik-persoon zijn liefde ontmoet) het meest geslaagd: de gedichten maken een wat meer afgeronde indruk en verdiepen zich. Op p.63 lezen we een van de beste exemplaren:
dat ik over afsluiting na afsluiting klom, en nog steeds kriebelt
–
de gedachte zoals je haren aan mijn neus. Nu ik echter jaren
op weet te tellen, begrijp ik wat er voorbij het gemaaide graan ligt:
–
een toneel achter gesloten deuren en meer hekken.
Er zijn mensen die vrede op een slagveld zoeken en mensen
–
die hun vijanden omkopen; ons geld ging op in de lening
voor de grond waarop we de omheining leerden omarmen.
–
De bundeltitel Een huis omringd is mogelijk afkomstig uit dit gedicht. Prachtig: die ‘akkers’, als beeld voor wat we verwachten dat ons leven kan opleveren! We beginnen bij ons ouderlijk huis en lopen er – gaandeweg ons leven – langzaam vandaan, tot we na vele (letterlijk te nemen) ‘afsluitingen’, begrijpen ‘wat er voorbij het gemaaide graan ligt’. Ook de laatste regel met die ‘lening / voor de grond waarop we de omheining leerden omarmen’ is schitterend. Er zit een acceptatie in van eigen beperkingen en tegelijkertijd drukt de zin het overwinnen van die beperkingen uit. Want om iets te kunnen omarmen moet je er wel over(om)heen zijn! Geniaal!
Tot zover. Er staat nog veel meer lezenswaardigs in deze bundel, maar mijn ruimte is beperkt (omheind). Geïnteresseerden raad ik aan de autobiografisch aandoende bundel zelf te gaan lezen. Wel vraag ik me een beetje af wat deze dichter ná zijn debuut nog zal schrijven. Hij lijkt zoveel van zichzelf te hebben blootgelegd… Nu ja, innerlijkheden zijn onuitputtelijk. En men kan zich in zijn ontsnappingspogingen natuurlijk steeds verder ontwikkelen. Maar het blijft daarbij wel de vraag of het goed is om zich door angsten te laten leiden. Zoals de dichter dat op p.42 doet (waar het om een ultieme ontsnappingswens lijkt te gaan): ‘ook teruggetrokken thuis // komt de wereld achter me aan, liggen de rekeningen me als sluipschutters / op te wachten, worden dromen aan flarden geschoten. Ik zal er vrede / mee moeten nemen, mezelf ingraven en wachten tot het overgaat, leidt / tot een zekere dood. Dat vrees ik het meest: onopgemerkt blijven tot het einde’. Ontsnappen aan ‘onopgemerkt blijven’ klinkt al haast als wensen om gezien te worden. En dat is gelukt: er is een dochter; en de dichtbundel ligt er. De dichter is in allebei (aan zichzelf) ontsnapt!
–
____
–
Kevin Amse (2026). Een huis omringd. Poëziecentrum, 72 pag. €23.00. ISBN 9789056555030



