Archief

‘In mijn mand’ van Lieke Marsman uit 2022 is een grondige zelfreflectie over de eindigheid van het bestaan. Een nauwkeurig gecomponeerde hartenkreet dooraderd met mooie en verrassende poëtische observaties, aldus Kamiel Choi.

Sarah de Koning schreef de beste Nederlandstalige dichtbundel van de drie voorafgaande jaren. Ze omschrijft de bundel zelf als ‘Een verzameling miniaturen en observaties waarin allerlei vrouwenstemmen op verhaal proberen te komen, in de vorm van dagboeken, brieven, kattebelletjes, telefoongesprekken. Eigenlijk onafgewerkte open vormen.’ Ze ziet de kracht van poëzie in thema’s die bijna niet in taal passen, waar het lichaam, het leven, de ervaring in overlopen.

De bundel uit 2018 van Lieke Marsman, ‘De volgende scan duurt maar vijf minuten’, schreef de dichter naar aanleiding van haar kankerdiagnose. Eric van Loo gaf destijds aan in zijn recensie dat het thema was.:’ Hoe een ziek lichaam zich verhoudt tot een zieke wereld’.

Bijzondere en bezwerende poëzie van Nele Bruynooghe. Een boeiende eigen stijl en toon, opgetogen, warm, zinnelijk, vol beloften. Met lievelingsversregels: ‘de avond ervoor / heeft vetranden die zich afzetten als slib en glanzen als natte lippen / het maakt de ochtend zwaar zoals haar op pubermeisjesbenen /in de turnles: hoe kan ik gaan zitten dat het niet opvalt’.

Om stil te staan bij het trieste overlijden van de getalenteerde dichter Lieke Marsman, plaatsen we deze week drie eerder verschenen recensies van haar bundels. Vandaag starten we met de bespreking van haar debuut uit 2010. ‘Wat ik mijzelf graag voorhoud’ werd destijds besproken door Bouke Vlierhuis en het won de . C. Buddingh'-prijs

In de trein van Alkmaar naar Vlissingen rees bij Rogier de Jong de vraag of de meester van het hoekige proza, Bordewijk, ook poëzie had geschreven en inderdaad, en geen slechte ook. Nog hoort onze columnist de kat Bordewijk zachtjes spinnen op de schoot van Ton Jonkers, de kastelein die eeuwig het oeuvre van zijn favoriete auteur zal blijven herlezen.

Een kenmerk van goede poëzie is dat je wilt herlezen. Dat doen we graag met de gedichten van Monique Leferink op Reinink die een heel eigen stem heeft waarin mooie beelden en klanken klinken. Regels als ‘om de mond van het licht / hangt bloedkoraal’, subtiel en zorgvuldig wordt een herinnering getoond en als een merel rilt, voelen we dat.

Marc Bruynseraede bespreekt ‘Het geruis van wind en betekenis’ : ‘’Bij Erick Kila heerst stilte, schaarste van raak gekozen woorden. Hij zegt het met het motto, bij de aanvang van zijn bundel: ‘waarom het stil is na / weinig woorden / weinig is altijd genoeg’’. Hier is een dichter aan het woord die met schaarste en gebrek aan, als modus vivendi, is opgegroeid.’’

‘Het klinkt misschien niet erg netjes, maar ik ben poëzie gaan schrijven van ellende.’ Voor Jacobus Bos is de dichter het medium tussen gedicht en gedachte. Als het op papier staat, moet het zichzelf nog bewijzen. Zelf probeert hij het gedicht, zowel vorm als inhoud, te veranderen tot de originele tekst de enige goede blijkt te zijn. ‘Bewijs uit het ongerijmde.’

Sander Ausems zegt dat het lijkt of in ‘Lagen van glas’ van Daniël Franck, de dichter in zijn poëzie ook lucht en rotatie heeft gestopt, zoals men dat doet bij glasblazen: ‘De teksten zijn fragiel, breekbaar, maar er zit een gedachte achter en die is met vakmanschap uitgevoerd. De ik-persoon beweegt moeiteloos tussen de verschillende lagen van glas’.  

‘Ik doorzoek de taal als een kringloopwinkel’, dicht Jet Sterkman. Ze wil met haar in taal gevatte wereldervaring normen laten wankelen en de wereld inclusiever maken. Dat doet ze beeldend, origineel, sterk. ‘Hoe vang je een bloem in eenduidige woorden / als bloemen op oneindig veel manieren te begrijpen zijn?’ En buschauffeurs, zwaai naar elkaar als levensles voor het kind.

De vrienden van Hilde Pinnoo gaven gehoor aan het verzoek van uitgeverij P om in dialoog te gaan met één van haar gedichten en zo ontstond ‘Ik denk dat ik toen al van je hield’. Een bloemlezing met duo gedichten. Op deze manier willen zij Pinnoo, die lijdt aan de ziekte van Parkinson, eren. Anneruth Wibaut ziet het bewijs van liefdevolle vriendschap, maar ze ziet het ook als een leerboek voor samenspraak.

Dichter Jan Eijkelboom is de dichter van 'Koning Alcohol', maar hij is veel meer dan dat, hij is de dichter met het weemoedig geluid. Zijn fijnste gedichten zijn die waarin het niet gaat om terugverlangen naar het verleden of juist het tegenovergestelde, het wegduwen ervan, maar waarin een zekerheid doorklinkt dat alles voorbijgaat en niettemin blijft.

De combinatie poëzie / beeldende kunst is niet een unieke maar wel bijzondere. Soms vertegenwoordigt in een en dezelfde persoon, soms een samenwerking tussen twee kunstenaars. Soms in een spontane reactie op elkaar en soms ook met de duidelijke opzet tot een versterking van of het beeld of de taal. In Het Maaiveld dat laatste, met expositie en boek!

In ‘Ontzettingen’ van Piet Gerbrandy blijft de lezer op afstand volgens Hettie Marzak: ‘Zich te laten kennen is ook nooit het doel van de dichter geweest, evenmin als de ontrafeling van de gedichten op zoek naar betekenis. De gedichten getuigen in de eerste plaats van klank en ritme, muzikaliteit en taalbeheersing.’ Marzak geeft aan dat de dichter een geheel eigen plaats inneemt binnen de moderne poëzie.

Een gedicht mag voor Annemie Deckmyn niet te gezocht zijn qua vorm en inhoud. Dus eenvoud en verstaanbaarheid als belangrijke ingrediënten. Ze is niet graag een soort archeoloog in de verzen van een ander. Liefst raakt het haar bij een eerste lezing zodat ze het wil herlezen, iets aanstippen. In gesprek met Wim Vandeleene legt ze uit hoe belangrijk woorden voor haar zijn.

In ‘Schipper mag ik overvaren’, van Eva Gerlach is de inhoud persoonlijk en heeft deze betrekking op de moeder van de dichter. Taco van Peijpe zegt in deze longread dat ‘de gedichten uiting geven aan de pijn die zij als dochter naar eigen zeggen heeft ervaren door het gedrag van de moeder, die haar vaak niet zag staan en zelfs duidelijk liet merken dat zij ongewenst was. ‘

Wim van Til is nieuwsgierig naar dichter Herman Cornel. heeft hij meer geschreven, meer gepubliceerd wellicht onder een ander pseudoniem? Of heeft hem de muze alleen in dit verdriet bezocht en hem die vijf verzen geschonken die hij in het boekje 'Escapade 1942' heeft vereeuwigd? Misschien vindt hij nog eens een bevredigend antwoord op zijn vragen; tot die tijd bewaart hij ook deze parel.

‘Pasvormen’ is het debuut van Annika Cannaerts en Peter Vermaat geeft aan dat hij voor het eerst een bundel in één adem heeft uitgelezen. Hij zegt dat het iets weg heeft van een sprookjesboek, met vleugen Beatrijs, Grimm, Hendrik de Vries en Publius Ovidius Naso – maar dan anders. De gedaantewisselingen lijken Vermaat meer 'omvormingen waarin de ik haar gedachten-, maar vaker haar droom- of angstwereld probeert uit te drukken.'

Meer dan veertig jaar geleden werd Ko van Geemert vaak vrolijk van de liedjes van Cherry, achternaam Wijdenbosch. Frits Spits verkoos het liedje ‘Vang me’, tekst Simon Been, in zijn populaire radioprogramma ‘Avondspits’ tot zogenoemde Steunplaat. Het is geen grote poëzie, maar wel vermakelijk. Er werd nog twee keer iets van haar vernomen. Onze columnist zingt tegenwoordig mee met Merol.

Pure poëzie van Elbert Gonggrijp, romantisch met enige bombarie zoals de victorie en brandende bramen in meanderende zinnen waarvan de mooiste zijn ‘het vergist / zich in de ganzen.', ‘het huis zwijgt’, ‘ik leef mijn eigen definitie’. Een natuurdichter die zijn eigen filosofieën niet schuwt en zijn gedichten dagelijks bedenkt op zijn IPhone. Elke morgen maakt hij zo een gedicht.