door Marianne Hermans
afbeelding © Pixabay
Zondagochtend. De dag ligt voor me als een onbeschreven bladzijde, er hangt lente in de lucht. Ik heb m’n plannen afgezegd en een stapel boeken opzij gelegd, ruim baan voor de zon en het woekerend gras.
Ik verkies om niets te doen. Terwijl een querulerende mussenbende haar territoriumdriften botviert op de dorre beukenhaag waar weldra olla vogala hun nestas bouwen, duik ik met m’n neus in de poëzie. Al snel komen er twee jongens hongerig naar beneden voor een boterham. Zo zitten we samen in de tuin, met brood en poëzie.
Brood en poëzie.
Er was een tijd dat ik vaak de tango hoorde, in het bijzonder de uitvoeringen die Gotan Project daarvan maakt, Argentijnse tango van Astor Piazolla gemixt met samples, ingetogen beats, jazzy elementen en sferen uit de achterstraten van Buenos Aires en Parijs. Luisterend naar het nummer Diferente, uit 2006, hoorde ik de regels
En el mundo habrá un lugar
Para cada despertar
Un jardín de pan y de poesía
Een tuin van brood en poëzie. Werkelijk? Of had ik het verkeerd begrepen? Dit gegeven was genoeg om op surftocht te gaan. Het bracht me bij vertalingen, dichters en filosofen, bij een podcast en bij pan & poesía, een culinair-cultureel festival dat plaatsvond in Spanje in 2022 waar dichters en broodbakkers samenkomen om de poëzie te vieren.
Tijdens een etentje laatst vertelden vrienden over hun nieuwste project, het bakken van desembrood. Het woord zuurdesem flitste me decennia terug in de tijd. Ik dacht ineens aan Herman, hoe zou het daarmee zijn? Herman de doorgeefvriend die rondging in studentenhuizen. Herman ging vergezeld van duidelijke instructies: rustig laten wennen, na drie dagen bijvoeren, een beetje roeren, wegzetten op een warme plek en nogmaals voeren. Herman groeide en groeide en werd gedeeld nog voordat het brood gebakken was.
Wat is er nou beter dan een doorgeefcadeau, waarin een stukje van jezelf en een stukje van Herman voor eeuwig blijven gisten en van tijd tot tijd een nieuw en smakelijk geheel vormen, en dat in een oneindige cyclus van voeden, eten en doorgegeven worden. De parellel met poëzie mag duidelijk zijn! Denk je aan poëzie, dan beginnen je gedachten te malen, vage concepten die opborrelen uit het onderbewuste, vermalen tussen de molenstenen van het lexicaal geheugen. Een gedicht is pas een gedicht als het geconsumeerd wordt, gesproken, gelezen of beluisterd.
Het delen van woorden en het bereiden van brood vormen samen een goed recept voor gemeenschapsbouw. Niet alleen in Spanje, maar op allerlei plekken. Een leuk voorbeeld is Brooderhood, een community uit Rotterdam Delfshaven die de traditie van desembrood gebruikt om verhalen te delen. Of het grappige idee van broodpoëzie: gedichten die op kleine vellen eetbaar rijstpapier aan de onderkant van een brood worden geplakt. “Elke zaterdag wordt de ‘Dichter van de week’ gevierd en voor dezelfde prijs als een standaardbrood kan het publiek dit unieke kunstwerk lezen, delen, aanschouwen en opeten.”
Poëzie is geen luxe, het is een eerste levensbehoefte.
Pablo Neruda bracht een ode aan het brood: Oda al Pan. Het blijkt toch niet zo’n gekke combinatie. Het graan en de taal staan voor ambachten die zo oud zijn als de mensheid: het zaaien-oogsten-kneden en bakken van brood, en het proces van poëtische creatie. Brood en poëzie zijn er om te delen.
*Voor de liefhebber hieronder de Spaanse songtekst en mijn vrije vertaling plus een linkje naar de muziek.
-
