Cel Vermeulen – Op een landtong woont de zanger

De klinkende klankentapper

door Marc Bruynseraerde

–

–

Met gespitste oren en een wakkere geest gaat dichter/gitarist/muziekliefhebber Cel – voor de burgerlijke stand: Marcel – Vermeulen door het leven. Weliswaar niet als copywriter voor Suske en Wiske, zoals de titel doet vermoeden, maar als een heuse poëet, geïnspireerd door muziek. Professor Barabas zou zijn klankentapper hier anders wel nuttig werk kunnen laten uitvoeren, door zijn oor te luisteren te leggen bij Marcel, om het universum van Op een landtong woont de zanger  te ontdekken. Na Golflengte (2022) is deze nieuwe bundel van Cel Vermeulen opnieuw een rijke getuigenis van wat klank met een mens doet en hoe zich dat, vermengd met een culturele en een brede intellectuele achtergrond, vertalen laat in taal.

Vier cycli: ‘Kaleidoscoop’, ‘Harpen & Harpijen’, ‘Klankbodem’ en ‘Wuivende kruinen snaren rivier’, worden halverwege onderbroken door een ‘interludium’ van acht gedichtjes, onder de titel ‘Toonladderfantasie’, welluidend door de dichter ‘acht miniaturen van grondtoon tot octaaf’ genoemd.

‘Kaleidoscoop’ – door AI omschreven als ‘een spiegelende buis die, door draaiing, telkens wisselende, symmetrische patronen van gekleurde partikels toont’ – is een goede verzamelnaam voor de grote diversiteit aan muziekstijlen, -genres en -tijden die een bont allegaartje vormen van de klankwereld die Cel Vermeulen evoceert. Achteraan in de bundel – onder ‘Noten’ – geeft de dichter wat achtergrondinformatie over bepaalde gedichten. Dat helpt de anders ietwat cryptische gedichten in de juiste context te plaatsen. Zo leren we dat de gedichten ‘onder de hemelschijf’ en ‘water’ geïnspireerd zijn door muziek van prehistorische instrumenten uit de bronstijd. Wie even googelt naar de opgegeven bron hoort hese, schurende ‘oer’ geluiden die de dichter naar oertijden hebben verplaatst.

Het goed gehoor in dit laatste vers toont hoe het kabbelende water de fantasie bevrucht en het de zachte ronding geeft als van een kei, die daar miljoenen jaren in het water gelegen heeft. Diezelfde hommage aan de fantasie krijgt de overleden Rock’n Roll compagnon Herman Hermans, met een dichterlijke herinnering aan ‘Tumult van vergane dagen’. En zo heeft elk gedicht zijn voorgeschiedenis, gestoffeerd door herinneringen aan momenten van muzikale elevatie. Pink Floyd komt de verzen vervoegen, The Beatles, Leonard Cohen, Frank Zappa en andere kunstenaars van het muzikale firmament die iets te vertellen hadden en iets hebben nagelaten in onze herinnering.

De door muziek geïnspireerde poëzie van Cel Vermeulen neemt ons mee naar bredere horizonten, momenten van zelfverkenning en beschouwingen over mens en maatschappij. Het gedicht ‘Tempest’, dat slaat op de gelijknamige piano sonata nr 17 van Beethoven, charmeert als een fontein van noten die blijft naklinken in het gehoor. Het inspireert de dichter tot het vers: ‘Op een landtong woont de zanger / hij zingt de zee voorspoedig’. En de zee luistert genadig en houdt zich rimpelloos stil.

In de cyclus ‘Harpen en harpijen’ graaft Cel Vermeulen zich nog wat dieper in, op de zin van muziek in iemands leven. Wat is de betekenis van harmonie ? Lees even mee:

Richard Wagner, Dante Alighieri en Franz Kafka (niet Kamiel) komen het gezelschap vervoegen met gedichten, geïnspireerd door de ‘Godendeemstering’, de mythologische Eurydice – de Schone en het Beest – en de zwarte zwaan, die eigenlijk de mythologische grenswacht is op leven en dood, maar hier dienst doet om de angst voor het verlies van schoonheid vorm te geven als een ‘vreeswekkende onthulling’. Vermeulen raakt hier archetypische beelden aan die in de diepten van het menselijk denken en gevoelsleven tasten.

We zijn dan halverwege de bundel beland, bij ‘Toonladderfantasie’ met als onder- titel ‘burleske’. Het charmante van deze lichtvoetige versjes is dat zij in het tweede gedicht ‘Secunde’ de muziek voorstellen als een beeldschone vrouw. De dichter brengt derwijze hulde aan de muziek als een medium om voortdurend door gefascineerd te worden, om verliefd op te worden: ‘van consonant tot dissonant / wie kust haar mond en ogen toe ?’

De cyclus ‘Klankbodem’ is een soort van grondverf die, door middel van diverse instrumenten, aantoont waarop het menselijk drama gestoeld is. Het opent horizonten naar het denken van diverse componisten in uiteenlopende tijden en de onverzadigbare dorst van Cel Vermeulen naar schoonheid.

De laatste cyclus ‘Wuivende kruinen snaren rivier’ die opgedragen is als In Memoriam aan Daniël Climan is een mooie uitwuiver met de Goldberg variaties, waaruit ik U onmogelijk het welluidende gedicht ‘Al Fine’ mocht onthouden:

De woordenstroom van Cel Vermeulen is hiermee bij de dubbele maatstreep aanbeland: ‘sprekend in het zwijgen’. Was het niet het spreekwoord dat zei:‘Spreken is zilver, zwijgen is goud’?
____

Cel Vermeulen (2025). Op een landtong woont de zanger. In eigen beheer, 70 blz. € 18,00. Te bestellen bij celvermeulen@me.com