door Wim van Til
Vandaag het derde deel van een nieuwe serie van Wim van Til, Eerst het water (M. Vasalis)
Op 17 april 1945 bliezen de Duitsers de dijk op van het Wieringermeer. De polder stroomde daardoor weer vol water, waardoor al de vruchtbare grond opnieuw onbruikbaar werd. Direct na de oorlog werd met het herstel begonnen, op 11 december 1945 was de dijk weer gedicht en het Wieringermeer opnieuw drooggelegd.
Na de bevrijding werden acties georganiseerd om geld in te zamelen voor het herstel van de dijken. C.V. Uitgeverij v.h. C. de Boer Jr. te Amsterdam nam het initiatief om een rijmprent te vervaardigen en benaderde M. Vasalis voor een gedicht bij de prent van Nan Platvoet.
De rijmprent werd verkocht om zo een bijdrage te kunnen geven aan de kosten voor de herstelwerkzaamheden.
Vasalis schreef de tekst in haast en onder druk, terwijl ze in het huis van vrienden verbleef voor een vakantie; ze levert de tekst begin augustus 1945 aan.
Het gedicht luidt als volgt:
Eerst was het water. En daarboven was de hemel.
Er tussen in stroomde de zoute natte wind,
van beide elementen het wilde kind.
Er was niets anders dan een grijs, wit, blauw gewemel.
Toen werd het aarde – mensen hebben dit volbracht.
En er kwam gras. Grasscheutjes, vruchten, zwaar geboomte.
Vee weidde of sliep in zomerlijke loomte.
Naar bloemen, omgeploegde velden rook de nacht.
En op die grond – de nieuw geschapen – kwamen boeren wonen.
Ons volk heeft deze polder zo bemind
als ouders doen hun laat-geboren kind.
En dit was sterk en fris en leek hen te belonen.
Maar aan de dijk, als in een legerkamp rond oude forten,
was dag en nacht een staag gemurmereer:
daar zocht het water – steeg en daalde weer –
hartstochtelijk zich in de oude schoot terug te storten.
Totdat de vijand kwam, die zo van bloed en bodem sprak
en in de armen rond de polder diepe wonden stak.
Het wreedste dat er voor de boeren is, werd overlegd bedreven:
de boer werd van zijn grond, waar hij als boom geworteld is, gedreven.
De zachte dieren draaiden in het wilde water rond,
koren en grassen smoorden in de zoute grond,
boomkruinen zwierden lange groene haren
verlaten door de kwetterende vogelscharen.
Toen rustte het water – steeg en daalde weer.
Een oude stem leek over het verdronken land te zweven:
‘Gelijk het gras is ons kortstondig leven’
en ‘niemand kent zijn oude standplaats weer’.
Maar zie, toen de soldaat de vijand had verslagen
keerden de boeren tot hun oudsten vijand weer
– een boer is te hardnekkig om ooit te versagen.
Zij vochten maanden tegen ’t water van de Meer.
Aanzie het land, zie de verminkte hoven
en zie de boeren die naar hun naakte akkers gaan:
Volgende zomer zullen weer de gele schoven
vlammend als vreugde-vuren op de nieuwe aarde staan.
Vasalis heeft dit gedicht nooit gebundeld, al vond ze het vers wel geslaagd voor het gestelde doel. Aan haar ouders schreef ze:
“En al is de prent onnozel, het vers is niet slecht geworden en ik stroomde vol gedachten en voelde me heerlijk, al vloekte ik omdat er zo’n haast bij was.”
Ik ken de oplage niet van deze prent, ook niet hoeveel ervoor gevraagd werd noch het verkoopcijfer. Ik ben wel nieuwsgierig naar wie deze prent ook bezit. Hoe dan ook, deze rijmprent is een van de parels in het Poëziecentrum Nederland.
beeldmateriaal © Wim van Til
deel 4 verschijnt op 30 juni
–