‘Witte beren op huilend ijs’
door Paul Roelofsen
–
–
Tsafrira Levy ( 1951) werd in Israël geboren en groeide op in een kibboets waar destijds het collectief en sociale idealen een stevige stempel op het leven drukten. Na haar militaire dienst studeerde Tsafrira psychologie en filosofie in Tel-Aviv en na haar verhuizing naar Groningen in 1976 specialiseerde zij zich in klinische psychologie. Naast deze studie publiceerde zij in haar moedertaal als freelance journaliste korte verhalen voor een Israëlische krant. Sinds 1992 schrijft zij in het Nederlands zowel voor kinderen als volwassenen en doet dit in meerdere genres; poëzie, essays, libretto’s en vertalingen uit het Hebreeuws.
De bundel Hier is thuiskomst is een selectie uit eerdere bundels plus enkele nieuwe gedichten, waarbij Tsafrira Levy memoreert dat zij vijftig jaar in Nederland woont en schrijft in een taal die niet haar moedertaal is. In het algemeen heeft de plaats waar je geboren en getogen bent een onuitwisbare invloed op je verdere bestaan ook al verhuis je erna naar meer paradijselijke oorden omdat je daar doorgaans niet je moedertaal kunt gebruiken om te communiceren. Je voelt je er minder thuis en eerder eenzaam (als iets verbindt is het wel de taal).
–
Om de t die had moeten staan
waar d die plek heeft ingenomen
sta ik in mijn hemd
en wijkt de slaap in de kleine uren.
Schaamte, de kleine dood,
schaamte. de galg.
Gedane zaken nemen geen keer
op gedrukt papier,
de tweede taal is
als gemeubileerde kamer te huur,
hotelkamer, buitenverblijf,
geen thuis.
Duidelijke taal; er is geen woord Spaans bij, maar wel rake vergelijkingen met de tweede taal. De bundel is niet chronologisch samengesteld maar thematisch, en Levy schenkt, zoals veel immigranten, naast het thema ‘Taal’ ruime aandacht aan het wisselvallige weer in Nederland.
–
Zoek me in de regen op oude plekken
in vergeten straten die aan de stad vragen
om een vervolg.
Ooit draafde de lente onbeteugeld naar binnen
via het open raam
nagezeten door de hete zomer.
Nu is het weer herfst,
het raam gaat dicht en wat erop volgt
wacht verkleumd voor de deur.
Dit vers bestaat meerdere strofen (3) maar de witregels ertussen ontbreken. En ook in andere, vooral korte gedichten, mijdt de dichter witregels, wat de verzen een compacte en soms robuuste vorm geeft. Naast deze onderwerpen roepen met name achtergelaten familieleden en gerechten een hardnekkige heimwee op. Uit het openingsgedicht ‘Kippensoep’: ‘Voor mijn kippensoep volg ik een oude route, / water bout zout peper het schuim eraf / verse groente tuinkruiden, // de rest doe ik anders. // In deze te open vlakte / kleeft snert aan kou en spelen wolken voor bergen. / Ik raak zoveel kwijt, kleuren, geuren, // woorden, // het regent hier eindeloos grijs / in grijs, // alleen de kippensoep blijft pruttelend licht schijnen, // fluistert kloekwoorden / van moeder tot dochter. gehoord van grootmoeder / die kippensoep in het Jiddisch had leren koken // toen zij nog het kuikentje was.’ De laatste regel maakt duidelijk dat het Levy niet aan humor ontbreekt.
Waar het haar eveneens niet aan ontbeert zijn subtiele beschouwingen omtrent de natuur en ongerustheid over het voortbestaan van het leven op aarde :
–
Vanavond hingen de slingers van leegte in huis,
de klokken zwegen.
Geen kaars op gebakjes, geen pakjes.
het kind is uitgevlogen, af.
Onder de sneeuw weet de tuin niet meer
dat sneeuwklokjes zijn eerste kreet ooit
hebben verwelkomd.
Op het scherm ziet een oude Eskimo witte beren
op huilend ijs, die hun volgende schots niet halen
en van pure uitputting sterven.
‘Huilend ijs’ vind ik een voltreffer; en deze verzameling bevat meer van zulke hoogstandjes.
Een interessante bundel, met plezier gelezen.
____
Tsafrira Levy ( 2026 ). Hier is thuiskomst. Uitgeverij Elikser, 93 blz. € 16,50. ISBN 9789463658379
