Tussen vergankelijkheid en ademhalen
door Ali Şerik
–
–
Elke bundel die ik ontvang voor het schrijven van een recensie is een verrassing, maar de doos met gedichten van Pol Bracke, met foto’s van Marc De Troyer, is werkelijk bijzonder. Het betreft een oplage van 100 genummerde exemplaren, waarvan ik het 41e exemplaar, gesigneerd door beide makers, mocht ontvangen. De gedichten en foto’s zijn samen afgedrukt op losse bladen van prachtig papier. De gedichten hebben een formaat van 14 bij 25 cm; wanneer je een blad omslaat, verschijnt de hele foto van 25 bij 25 cm. In totaal bevat de doos twintig gedichten en evenveel foto’s.
Ik besluit eerst de foto’s te bekijken. Marc De Troyer heeft indrukwekkend werk afgeleverd: beelden die een vorm van vertrek aankondigen. De zwart-witfoto’s zijn doordrenkt van stilte, verwachting, leegte, verlies en nieuwsgierigheid. Het zijn momenten waarin wij nog verbonden zijn met het verloren lichaam en met de sporen die zijn achtergelaten, sporen die herinneringen blijven opgraven? Het zijn foto’s die verhalen suggereren, die elke kijker zelf kan invullen: verhalen van naaktheid en wegdruppelende dromen. Droomachtige beelden die zich lijken te willen ontpoppen tot poëzie in fotografische vorm. Nu ik alle foto’s heb gezien, groeit mijn belangstelling naar wat de dichter ermee heeft gedaan. Ik heb het vermoeden dat de foto’s eerder zijn gemaakt dan de gedichten.
De gedichten zitten vol herkenbare verliezen. Lezers die een geliefde hebben verloren, zullen zich ongetwijfeld door deze gedichten laten meesleuren. Het zijn geen gedichten die het verlies verzachten of afstand creëren, maar gedichten die het verlies een plaats geven en tonen hoe je ermee verder leeft, met het gemis altijd aanwezig. In enkele woorden samengevat (al doet dat ze tekort): gemis, afscheid, eenzaamheid, liefde, rouw en kwelling. De gedichten zijn opgebouwd uit zorgvuldig gekozen woorden. Pol Bracke gebruikt geen hoofdletters, alsof hij wil suggereren dat gemis geen begin kent. Behalve in het eerste gedicht, mogelijk een over het hoofd gezien detail. Ook gebruikt hij nauwelijks interpunctie, geen punten, alsof het gemis geen einde kent.
–
wat weten we over afscheid?
–
mijn adem gejaagd alsof hij jouw weggaan
achterna liep en onmondig op het rek
de borden die niet aan de luide leegte wennen
–
kansloos mijn kijken naar eigen gebrek
aan woorden die terugkeer overwegen
in onbegonnen vragen
–
je ongepland vertrek verstoorde zelfs
de optie voor onhandig dralen
dat ritueel van traag dansen bij een verzonnen lied
–
uit balans blijf ik opstandig en bezeerd
achter op deze plek maar
ik maak je geen verwijt
–
want wat weten we over afscheid?
Het is ons nooit geleerd
–
(Klik op de afbeelding om deze te vergroten)
De leegte van blijven kan nooit meer volledig worden gevuld. Vooral het lichamelijke contact, het aanraken, de nabijheid. Er ontbreekt de warmte, de troost, de geborgenheid. Liefde is elkaars boek zijn, elke pagina opnieuw lezen, ongelezen pagina’s zoeken, het kaft aanraken, het tegen je borst drukken. Liefde die je kunt openen wanneer je warmte nodig hebt: ‘zoals je vingers dan raken / en de kaft weer openvouwen / en je je handen dankbaar vult / met gedeelde taal die nog niet slijt’ [uit het gedicht ‘een rouwen’, derde strofe].
De gedichten hebben geen paginanummers, maar wel een inhoudsopgave. Toch kun je ze in willekeurige volgorde lezen. Bij verlies weet je nooit wat zich op een bepaald moment zal aandienen: gemis, verlangen, eenzaamheid, tranen. Er is geen vaste volgorde waarin leegte zich manifesteert.
De stem van de dichter stroomt door alle gedichten heen en blijft herkenbaar in woordkeuze en ritme.
–
verzoek
–
ik ben graag je gast vind je dat goed?
geef je me geluk in bruikleen
dat in mijn handen past?
dat is mijn verzoek
–
zal ik dan woorden fluisteren
in je schoot? bijvoorbeeld ‘zoet’:
de smaak van kindertijd en onschuld
die blootvoets en uitgespeeld verdween
–
als we die nu weer welkom heten en
zoals voorheen samen gretig een begin dromen
en van ons verward beminnen
tekeningen maken met krijt
–
want wat goed doet slijt en
werd ons door de tijd ontnomen
hoe konden we die stamelende start vergeten
en niet meer weten waar thuis te komen?
De gedichten van Pol Bracke voelen als een bosbrand van verlies: een leegte die je volledig in haar greep houdt. Toch schuilt er ook hoop in, de wil om door te gaan, zoals een boom die een brand heeft overleefd en in de lente opnieuw uitloopt.
De doos met bundel en foto’s laat een blijvende indruk achter: een zoektocht naar evenwicht tussen verlies en opnieuw rechtop staan. Verlies is soms een huis dat leeg achterblijft, of een kamer die je niet durft te betreden uit angst alles definitief kwijt te raken. ‘er is altijd / een gebleven verlangen / naar het lentelicht’ [ uit het gedicht ‘trekvogels’, laatste strofe].
–
huis te koop
–
er stond een huis te koop met behang te vaal
om het leven binnen kleur te geven
–
nieuwe buren kwamen en vonden in het stof
op plinten en in vergeten kasten gedoofde taal
–
een paar had er verhalen en oud geworden tijd gedeeld maar
op een doordeweekse dag had haar weggaan hem verrast
en hij verdwaalde in vergeelde zinnen van een ruimte
die al jaren niet meer tegensprak en leegte binnenhaalde
–
alles woog te veel om te bewaren alleen hoop
hield hij bij de hand (want dat lost een mens het laatst)
–
die viel open op de tegels als droog zand en werd
later door de nieuwe buren bij elkaar geveegd
De gedichten van Pol Bracke zijn als de wind die langs de plaatsen waait waar wij onze dierbaren hebben achtergelaten, gedichten die zelfs een grafsteen lijken te verwarmen. Met de foto’s van Marc De Troyer krijgt de bundel een tweede huid, waarin beelden zonder woorden een eigen lied vormen. Deze uitgave is wellicht minder geschikt voor jonge lezers, maar des te meer voor wie een dierbare heeft verloren.
____
Pol Bracke & Marc De Troyer (2026). een soort van blijven. Uitgeverij Poespa Productie. € 38,00. ISBN 9789493518018
