Ondertussen in Roemenië
door Hans Puper
–
–
De Roemeense dichter Anastasia Gavrilovici (1995) debuteerde in 2019 met De kalmeringsindustrie voor volwassenen, een bundel waarvoor zij een vijftal prijzen ontving; een daarvan was de prestigieuze Mihai Eminescu-debuutprijs. Hij is nu vertaald en van een nawoord voorzien door Charlotte van Rooden. Een goede vertaling lijkt me, want de bundel voelt aan als oorspronkelijk Nederlands.
De gedichten geven scènes weer uit het leven van een jonge vrouw. Haar emoties zijn vaak heftig. De bundel gaat over liefde, gefrustreerd verlangen, drank, geweld, seks, angst, wanhoop, het klimaat, moederschap, maatschappelijke wantoestanden en hypocrisie, maar een monotone klaagzang vormen de gedichten zeker niet: daarvoor zijn haar taalgebruik, de onverwachte wendingen en de verrassende beeldspraak simpelweg te goed.
In het gedicht ‘3D’ haalt de ik-persoon een niet bij name genoemde schrijver of dichter aan: de stront in het hoofd van een mens is veel gevaarlijker dan / de stront in zijn darmen, zei iemand en ik ben geneigd hem / gelijk te geven’. Van wie dit hoogst actuele citaat is, weet ik niet, maar het had van Bukowski kunnen zijn. De toon en sfeer van een aantal van Gavrilovici’s gedichten doen aan hem denken, je ziet een zekere verwantschap. En ook haar is humoristische provocatie niet vreemd: ‘ik kijk naar links en rechts op het / kruispunt een teken dat ook de wil om te leven op / de juiste plek zit als je weet dat ergens iemand van je houdt of op z’n minst / tijdens het masturberen aan je denkt’. Dit soort passages deed conservatieven op de achterste benen staan: zo’n subversieve, vunzige bundel geef je toch geen prijzen?
Op een paar na beslaan de gedichten driekwart tot een of meer pagina’s. In een deel daarvan komen geen hoofdletters en interpunctie voor. Heel functioneel, want in die gedichten buitelen de gedachten van de ik over elkaar heen, zie bijvoorbeeld de tweede strofe van ‘kapot speelgoed’, met daarin een paar van Gavrilovici’s originele vergelijkingen:
uit de metro wanneer ze naar buiten schieten als de tanden uit de mond
van een bokser het windt me op als ik op een buurtterras zijn hand
de plastic klimop zie aaien de wonden ontsmet ik met peut en de restjes giet
ik in de wasbak omdat je soms als je liefhebt met je tanden de hechtdraden
los moet trekken ik kras met een passer over het dode
weefsel daar naai ik jurken van en pas als je me slaat begin ik te praten
en ik tril wanneer me wordt opgedragen niet te trillen en de vreugde
wanneer ik het warmteverschil tussen de lichamen voel mijn gezicht
licht op als een schoteltje vol peuken die door een briesje
nog eens beginnen te gloeien
Gebruikt Gavrilovici wel leestekens, dan is er meer overzicht. In het gedicht ‘Berlijn’ heeft de ik een afspraak met een man die zij al een tijdje niet heeft gezien. De eerste strofe:
het was ochtend, heel vroeg, de bleke mensen die
onderweg naar hun werk hun oortjes steviger aandrukten leken
vervormingen van de eigen persoon en misschien waren ze dat ook, tot alexanderplatz
zou alles veel helderder worden.
Maatschappelijk onrecht en de klimaatverandering vormen een belangrijk motief in de bundel. Indrukwekkend is ‘Wat weet jij van honger, geachte heer Erfgoed?’, een tirade tegen ‘Erfgoed’, ‘een esthetische eclips van een verbijsterende perversiteit, een constellatie / magneten op de koelkasten van intellectuelen’. Aanleiding is de brand van de Notre Dame, die het wereldnieuws domineerde en alle oorlogsellende, honger, verkrachtingen, klimaatverandering en armoede naar de achtergrond drong. Een passage: ‘Een vermoeide naar Frankrijk geëmigreerde toneelschrijver zegt dat de tragische brand / ons dwingt diepgaande vragen te formuleren over de betekenis van dit drama.’ Vervolgens slaat de dichter heer Erfgoed om de oren met het Amazonegebied dat niet in een dag afbrandt, ‘maar stukje bij beetje, in gecontroleerde branden’, uitgebrande huizen die niet worden herbouwd omdat ze geen symbool zijn van de Europese beschaving et cetera. Ze verwijt Erfgoed geen weet te hebben van alle ellende.
Het gedicht eindigt op het eerste gezicht eigenaardig:
Leer mij, nu meer dan ooit,
zoals jij te zijn.
Is dat een uiting van jaloezie van iemand die zwaar gebukt gaat onder al het wereldleed? Of is het een schampere uitsmijter, die je zo kunt lezen: ‘Was ik maar zo’n ongevoelige klootzak als jij, dan had ik ook nergens last van’.
Tot nu toe heb ik vanwege de lengte van de gedichten alleen fragmenten geciteerd. Daarom nu een wat korter gedicht in zijn geheel.
waarin ik over je droom en in mij wordt een bejaardenhuis wakker jankend
om het uit de mond gevallen stukje vlees gulzige
meeuwen die mijn hoofd vol zaagsel door
de dieselolie sleuren
–
ik doorstond de nachtmerrie kwam uit bed stak een sigaret op ik
zag de straat het uit de winkeletages sijpelende licht een man
trok zich af voor de paspoppen en dat kalmeerde me
omdat ook ik
–
geregeld de ganse dag mijn
hoofd in jouw T-shirt prop en snuif als een lijmsnuiver uit een zakje
ook ik geloofde dat mijn geslacht als een musje was
gestorven in de sneeuw dat ik altijd zeven zou zijn en alleen mijn vader me
op zijn kokosnootbuikje zou laten indommelen
–
als ik op mijn rug lig flitsen er beelden door mijn hoofd met jou –
de gondelbaan
waar het warm is & de verwarrende schoonheid van een gebaar redt
–
de gondels als jonge spinnen die een zetje krijgen richting
de open vlam van het fornuis
Het is goed dat deze bundel is vertaald; Anastasia Gavrilovici heeft een stem die het verdient ook door Nederlandstalige dichters en lezers te worden gehoord.
____
Anastasia Gavrilovici (2025). De kalmeringsindustrie voor volwassenen. Industria liniștirii adulților. Vertaling en nawoord Charlotte van Rooden. M10Boeken, 63 blz. € 25,00. ISBN 9789493332843
