‘Voor mij begint een gedicht vaak met een bepaald gevoel.’
door Monique Wilmer-Leegwater
Irene Schoenmacker (1988) is journalist, schrijver en dichter. Haar werk verscheen onder meer in Meander Magazine en bij het project Poëzie op de stoep. Ze trad op bij (literaire) festivals als Wintertuin, Georges Wundergarten en Onbederf’lijk Vers. In 2024 won ze de Literatuurprijs Schiermonnikoog.
Irene won de 3e prijs in de Rob de Vos-wedstrijd.
Wat gebeurt er in jou vlak vóór een gedicht ontstaat, is het een gedachte, een gevoel, een ritme, of iets anders?
Voor mij begint een gedicht vaak met een bepaald gevoel. Dat kan in een zin zitten, een goedlopend ritme, of in een bepaald woord. Ik wil al maanden een gedicht schrijven dat eindigt met de zinnen: er komt een revolutie / hij zag het op teevee. Het heeft direct een bepaalde sfeer en er zit een goed ritme in, zeker voor het slot van een gedicht. Maar het lukt me tot dusver nog niet om de rest ervoor te schrijven.
–
–
Misschien was er iets groots verwacht
–
trommels trompetten
tekenen aan de hemel
maar het bleef stil.
–
Er was wat gefluister misschien,
een doorgegeven pot jam op de picknicktafel voor het huis en een mompelend dankjewel.
–
Een hand die bij het inschenken van de wijn
zacht langs een arm streek. Een vluchtige glimlach, een zijdelingse blik, een dij die verzit
–
verhit
tegen een ander been.
–
Een zucht en nadien een nieuwe dag.
Augustus. En hoe niemand zag of hoorde
hoe doodgewoon dichtbij geluk hing te trillen in de lucht.
–
–
(winnende gedicht van Literatuurprijs Schiermonnikoog 2024)
Hoeveel van jezelf laat je toe in je poëzie en wat laat je bewust buiten de deur?
Vrij weinig van mezelf. Voor sommige mensen is poëzie vooral een uitlaatklep en ik snap heel goed dat schrijven kan helpen om dagelijkse dingen of ingrijpende ervaringen te verwerken. Bij mij ligt de nadruk vaak ergens anders: ik ben tijdens het schrijven veel bezig met de vorm. Werkt het begin, klopt het ritme, draagt het einde het gedicht? Te veel emoties kunnen dat proces soms vertroebelen. Maar ik kan me ook voorstellen dat emoties wel het startschot kunnen zijn voor een gedicht en iets in beweging kunnen zetten. Het gedicht waarmee ik de derde prijs won, ontstond bijvoorbeeld na heftige geweldsincidenten tegen vrouwen, die me erg raakten.
artprint © Mirian Jacobs
Wat betekent ‘authenticiteit’ voor jou als dichter?
Niet zoveel, eigenlijk. Ik weet niet zo goed wat hiermee wordt bedoeld. Misschien dat het handig is als schrijver een eigen stem te hebben, dat wordt vaak van journalisten gezegd en dat geldt voor dichters ook. Een eigen, herkenbare stijl. Denk aan Toon Tellegen of Jules Deelder: gedichten van hun hand pik je er heel makkelijk uit. Maar misschien gaat zoiets ook automatisch en hebben je vingertoppen ook een soort handtekening die niet te kopiëren is.
Wat is voor jou de moeilijkste fase in het schrijfproces: beginnen, schrappen of loslaten?
Schrappen. Ik heb zoveel ‘beginnetjes’ op mijn laptop staan. Ik vind een ‘rond’ gedicht schrijven erg lastig. Tegelijkertijd vind ik dat ook erg leuk; het leggen van de puzzel. Maar ik kom niet altijd uit en kan er soms uren, dagen, weken aan blijven schaven. Een deadline van bijvoorbeeld een schrijfwedstrijd helpt daarbij, anders blijf ik aan de gang.
Wat betekent ‘ontwikkeling’ voor jou als dichter? Hoe werk je daaraan? Is feedback daarbij van belang?
Goeie, moeilijke vraag. Ik stel feedback altijd erg op prijs, omdat het erg lastig is buiten je eigen bril te kijken naar je poëzie. Ik zie wel een ontwikkeling qua thema, die ongeveer gelijkloopt met de fases in mijn leven. In de puberteit veel over onzekerheid, daarna veel over de liefde, nu over de staat van de wereld… Tegelijkertijd zijn alle gedichten wel erg duidelijk in dezelfde stijl geschreven, je herkent wel mijn toon. Ik vind sommige gedichten die ik als tiener schreef ook nog steeds goed, al spreekt het thema me nu als dertiger veel minder aan.
Hoe belangrijk is observatie voor jouw dichterschap?
Belangrijk, denk ik. Daar begint de meeste inspiratie voor de gedichten. Dat kan zijn in sfeer, of qua gebeurtenis. Het is het begin van een gedachtestroom waar uiteindelijk een gedicht uit kan voortvloeien.
–
–
Dus dit is waar de fietsen slapen,
waar avonden zoekraken, waar een rug
vanaf de bagagedrager bekeken een boek kan zijn
en de stad een slingerende regel uit een gedicht
–
Ik zeg niet dat het alles is
maar soms is het genoeg
–
–
(ongepubliceerd)
Hoe heeft het thema van de wedstrijd jou geïnspireerd of richting gegeven tijdens het schrijven?
Een thema helpt mij altijd erg bij het schrijven, als richting. Het thema ‘dwalen’ is ook nog eens een erg knus thema, waar je veel kanten mee uit kan. Niet elk thema zorgt bij mij voor inspiratie, maar dit thema deed het wel. Ik had het gedicht net enkele weken ervoor geschreven en het paste perfect, dus vandaar dat ik het instuurde.
–
