‘Goochelen met helden. Over een solo dodentocht, orakeltaal en zijn bundel Mythomaan.’
door Wim Vandeleene
Tom Driesen is een Vlaamse dichter, podiumartiest en leerkracht in het buitengewoon onderwijs. Hij won in 2022 het NK poetryslam. Hij publiceerde in 2023 Inschepen en vertrekken bij uitgeverij de Zeef. Met zijn recent verschenen bundel Mythomaan stoft hij klassieke mythen af en vervlecht hij goden, helden en menselijke feilbaarheid tot een hedendaags universum. Rond de teksten in Mythomaan werkt hij ook aan een voorstelling met steun van Literatuur Vlaanderen.
Tom staat bekend als een podiumdichter die ook graag op je nachtkastje wil liggen. Hij vormt soms een duo met Marzena Lészinska onder de noemer “Film Noir”. Hij is actief bij eenzame uitvaart Turnhout en is een van de trekkers van Collectief Dichterbij Turnhout. Hij organiseert You on Stage Turnhout en werd mede organisator van de Vlaamse voorrondes van het Nederlandstalig kampioenschap poetryslam.
Zijn poëzie kenmerkt zich door een combinatie van humor, muzikaliteit en een scherpe blik op de verhalen die we elkaar vertellen. In de recent verschenen bloemlezing Staalkaart van Meander is het gedicht De hemel van hem opgenomen.
foto © Laura Vargas
Welkom bij Meander Tom. De dichter William Carlos Williams was naast dichter kinderarts, Antonin Artaud reisde naar de Tarahumara-indianen in Mexico en Emily Dickinson verzamelde droge planten in een herbarium. Wat houdt jou zoal bezig als de pen rust?
Mijn leven voelt opeens veel minder spannend. Maar ik vind het zelf nooit saai. Ik wandel wel eens redelijk gigantische afstanden, 300 km is voor mij een ideale zomerse wandelweek, plannen voor mijn eerste solo dodentocht van 100 km. Ik ben een dichter die vaak in de gym zit met een podcast of een luisterboek. Ik game te weinig, en zit graag met andere gekke dichters op een poëzieavond of een open podium. Oh ja, ik werk ook nog voltijds als leerkracht buitengewoon onderwijs.
Over poëzie gesproken. “Alle gedichten zijn liefdesbrieven aan de adresloze.” zei Marina Tsvetajeva, de Russische dichteres die leefde in armoede en ballingschap. Wat is jouw persoonlijke definitie van poëzie?
Poëzie is wat wij zeggen dat het is. Poëzie is een goocheltruc waarbij je tegelijk iets achter de hand houdt en iets op een onmogelijke plaats laat verschijnen. En aan het eind vindt er een metamorfose plaats. Dat klinkt misschien wat pretentieus. Maar ik vind poëzie absurd: we leven in het land van Van Ostaijen, alles mag en elke vorm en stem is toegestaan. En ik vind het ook iets wat ik heel erg koester.
Een goocheltruc. Die definitie had ik nog niet gehoord. Dan denk ik aan een pingpongbal die verdwijnt in een mouw waarna er een wit konijn verschijnt in een hoge hoed.
Wat houd jij achter de hand? Wat is jouw recept voor een goed gedicht?
Ingrediënten: 40g verbeeldingskracht, 20g techniekervaring en andere dichters lezen, 20g persoonlijkheid en feestjes, 10g goddelijke interventie of puur geluk.
–
Ruim je keuken op,
zet de pannen op het vuur.
Roer in random herinneringen.
kijk uit het raam, kijk altijd uit het raam.
–
Praat met jezelf en neem dat op
Tot raaskallen orakelen wordt.
–
Laat 3 dagen tot 3 maanden rusten
Versnij in stukjes, leg de puzzel
Zoek op de valraap een besluit of titel.
–
Serveer op het podium
of overzichtelijke bladspiegel.
Staat de valraap ook op de lijst van de vergeten groenten? Ik sta versteld. Orakeltaal. Dat bedoel ik als een compliment.
Laten we het even omkeren. Wat maakt schrijven voor jou zinvol?
Ik heb het heel lang niet per se zinvol gevonden, ik vond het gewoon leuk. De enige zin is verbinding. En ook wel dat je iets wilt laten gebeuren, heel intiem of heel expressief. Even iemands aandacht vangen.
Welke vonk heeft het vuur voor de taal aangestoken?
Mijn vader had super veel Nederlandstalige muziek. Schlagers maar ook kleinkunst. En toen ik Toon Hermans las, die schijnbaar heel eenvoudig schrijft dacht ik: dat kan ik ook. Ik kon het toen nog zeker niet.
Heb jij een methode of schrijf je eerder in een opwelling?
Er is een stuk discipline, echte vaste schrijfmomenten. Maar ook veel spontaniteit en onderweg. Ik werk echt vaak met voice notes: op zinnen kauwen zodat je voelt hoe ze klinken en dan opnemen.
Nog vrij recent verscheen Mythomaan, een bundel vol verwijzingen naar klassieke mythen, zoals Penelope en Ithaka. Een mythomaan is iemand die dwangmatig liegt om alles mooier of grootser te maken. Zijn dichters fantasten?
Ja en nee (dichters kunnen nooit eenduidig antwoorden). Dit is misschien wel mijn meest eerlijke bundel. Door die mythes begon ik mijn eigen leven en de heerlijke en gruwelijke gekheid ervan wel in een ander licht te zien. Dus ja, het wonderbaarlijke heb ik dan ook wel opgeblazen naar mythische proporties.
Waarom voelde je de noodzaak om oude mythen af te stoffen en in een modern kleed te steken?
1 Ik geef Godsdienst en ik ben begonnen met de eerste cyclus over bijbelfiguren. Ik wilde eindelijk eens schrijven over iets waar ik ook echt iets over wist.
2 Ik belandde op ‘tinteling’, het podium voor seksverhalen en opeens stond ik ook slam poetry te brengen in een BDSM-club en op burlesque avonden.
3 De realisatie dat Odysseus ongeveer even oud als ik geweest moet zijn toen hij terug op Ithaka landde.
Je staat bekend als een sterke podiumdichter. Verandert een gedicht als je het hardop uitspreekt?
Naast het werken met voice notes was het eigenlijk de bedoeling om elk gedicht uit de bundel uit het hoofd te leren. Want als je de dingen uitspreekt, schrap je ook automatisch dingen die het ritme storen of gewoon overbodig zijn.
Ik lees een kort fragment uit Penelope.
Een van ons trok ten oorlog. Een van ons is gebleven.
Onze verwondingen zijn elkaars spiegelbeeld, onze lippen tegenpolen.
Ons vrijen is een tegengif voor al het godvergeten missen.
In de mythe van Odysseus wacht Penelope geduldig terwijl haar man rondzwerft en oorlog voert. Wat betekent die mythe voor jou persoonlijk? Of anders gezegd: Wat is jouw persoonlijke invulling van die mythe?
1 Odysseus keert terug naar een echte vrouw en komt los van een nymf. Hij koos voor een echte vrouw met diepgang.
2 Iedereen vecht in zijn leven persoonlijke oorlogen uit, met zichzelf, onzekerheden, verwondingen. En we brengen allemaal onze eigen oorlog mee terug naar huis. Dat zijn interessante verhalen, maar het roept ook heel hard om thuiskomen bij iemand.
“De muze van de dichter is geen verheven godin, maar een koppige huishoudster die eist dat de vloer wordt geschrobd.” zei W.H. Auden. Geloof jij in de muze?
Ja, het is die 10 procent geluk. Een goed gedicht overkomt je. Je moet thuis zijn en opendoen.
Veel dichters hebben geestelijke vaders en moeders, iconen, idolen. Soms vervangen die de muze. Heb jij dat ook? Zo ja … Kun je voorbeelden geven?
Ik heb er zoveel. Ik ben echt een fanboy van de poëzie. Ik zal me beperken tot drie.
Herman de Coninck heeft mijn leven gered. Toen ik in de put zat, las ik zijn verzameld werk. Ik wilde simpelweg worden zoals hij. Ik lees in mijn vroege werk nog steeds zeer veel van hem terug. De lenige liefde was heel cliché, mijn eerste echte toegangspoort tot poëzie.
Shane Koyczan: te vinden op spotify, youtube en in boeken op zijn website. Zijn TED talk: ‘to this day’ heeft me zo hard geïnspireerd dat ik de woorden op mijn arm heb laten zetten. Hij is mijn geestelijke vader als slamdichter. Zijn flow, zijn vindingrijkheid, zijn kwetsbaarheid, wat een held.
Peter Verhelst: Mijn favoriete bundel is nog steeds nieuwe sterrenbeelden. Als er iemand meedogenloos mooi over mythen schrijft is hij het wel. De pure vleselijkheid van zijn taal laat me kwijlen als ik er nog maar aan denk.
Je koos drie gedichten uit jouw bundel.
We beginnen met het titelgedicht. Ook wel een beetje het mission statement.
–
Goden en helden
ontstaan slechts mond aan mond.
De verhalen die worden opgeklopt
door het klakken van onze tong.
–
De ruiltocht van verhalen
waaraan elke verteller
zijn eigen kruid toevoegt.
Het verzwijgen van gebreken
–
tot de draden
van onze collectieve verbeelding
een hologram hebben geweven
dat groter is dan elke gemene deler.
–
De belofte van een zwarte Jezus
zwevend met een basketbal.
–
Konden we maar even
–
de man in het witte onderhemd
de extase van de handen in het stadion.
–
Konden we maar even
–
boven onszelf en met die stem
de zwaartekracht uit onze voeten springen.
–
Konden we maar even
–
In de ogen van een filmgod met een script verdwalen
of dodelijke vuisten die het licht uitdoen.
–
Konden we maar even.
–
Maar alles is hier zichtbaar en de helden openbaar
bezit met webshop en een Only Fans.
–
Ach konden we maar even
onze helden weer de hemel in vertellen.
Over naar Samson
Wel dit is naar mijn gevoel de eerste keer dat ik over mannelijkheid schrijf. En ik vond het een hele uitdaging om kracht met kwetsbaarheid te combineren. Het is geïnspireerd op het schilderij van Rubens.
–
Wat vaders te weinig aan hun zonen vertellen.
–
Ik snap best
dat een huiskat gaat vervelen.
Soms wil je leeuwen de nek omwringen
spieren in je haren kweken.
In elke man schuilt een verwoester.
–
Geloof me: Ik stak hem in een potje
en hij is met heel veel scherven uitgebroken.
–
Onkwetsbaarheid is een roes
die je uit moet slapen.
Je kan wel nachten vrijen
om iets aan de liefde te bewijzen
maar geen man is opgewassen
tegen de golfslag van een vrouw.
–
Alsof je eigenhandig de zon
rond de aarde hebt geduwd
lig je in haar begraven.
Niet alles moet naar de Filistijnen.
Morgen mag je zelf een veldslag kiezen.
–
De muren die je op dacht te trekken.
De handen die zoveel lasten torsten
dat ze moorden konden.
Alles breekt tegen de ochtend
wanneer de slaap een overstroming is.
Je verliest altijd.
Tot het slot het ministerie van de goden.
Dank aan Roel Richelieu Van Londersele om mij ook echte podiumgedichten te laten publiceren in een bundel. Als dit gedicht ook maar half zo leuk is om te horen of te lezen dan dat het was om het te schrijven ben ik een gelukkig mens.
–
Welkom bij het ministerie van de goden
ondemocratisch verkozen
uit Chronos of tijd ontsproten.
Om onze dienstverlening te verbeteren
kan dit gesprek ook worden opgenomen.
–
Voor klachten over verkrachting
door een oppergod druk 1.
Wellicht wordt je stem afgepakt
je in één of ander dier veranderd
een proef bedacht voor je nageslacht
of een list die je beslist uit elkaar doet spatten.
Dus bel Hera en sluit af met een hekje.
–
Voor het ministerie van landbouw druk 2.
Hier loopt altijd wel een geile stier
waarmee u een minotaurus wil verwekken
een kudde die u naar een koning moet brengen
of een schaap met gulden vlies.
–
We vatten de koe bij de hoorns
en als u uw ingewanden verloor
door de jacht op een groot everzwijn
dan gaat u teloor
maar ik stel u teleur
dat er meer van u zijn.
U gaat bij op de hoop.
U krijgt geen ambrozijn.
Sluit maar af met goedkope
maar kermende pijn.
–
Voor het orakel druk 3.
Een blinde ziener of een bedwelmde vrouw hallucineert
iets dat u verkeerd interpreteert.
Dat realiseer je later pas
wanneer je moeder van je zoon bevalt
je in een bloem transformeert
of onnodig zelfmoord pleegt
omdat je zoon met de verkeerde zeilen arriveert.
Ons orakel is artificieel intelligent
en vertelt u alleen wat u uzelf inprent.
–
Heb je last van een monster druk 4.
Heet het je vrienden in tuinbeelden veranderd?
Is het een driekoppige hond die non stop gromt
of een beest dat heel je oogst vertrappelt?
Is het een draak die al je kippen roostert
nog voor je gekookt hebt
of een cycloop die op je vrienden knabbelt?
Kies uit onze helden.
Wellicht is het monster voer voor één van hun vele werken.
We hebben ze met schuldgevoel gechanteerd
zodat ze steeds weer helpen.
en pas met een speer in hun hiel vernederd sterven.
–
Onze excuses.
Al onze goden zijn momenteel dronken
waardoor u niet kan worden doorverbonden.
Wij danken u voor uw eeuwig geduld
u zult in volgend leven worden vervuld.
Sluit af met een offer.
Olympus NV is niet aansprakelijk voor enige schuld.
Stel dat je één versregel of een fragment uit een gedicht (van jou of een andere dichter) in een tijdcapsule mag stoppen voor een lezer in de verre toekomst.
Welke?
Wij zijn evenwijdig, raken elkaar in het oneindige, mijn poëzie tattoo van Maud Vanhauwaert.
Wat een mooi mens en wat een goocheltruc om zulke straffe poëzie uit wiskunde te maken. Over ontmoeten, onmogelijkheden en eenzaamheid.

