Een positieve ervaring
door Hans Franse
–
–
Het was een positieve ervaring om de recensie te lezen van een bundel waaraan ik zo lang gewerkt had. Zelfportret met Woord beoogde een verantwoording van leven en werk te zijn, vandaar dat het ‘Woord’ een belangrijke rol speelt in de bundel: ‘Zelfportret’ (de persoonlijke verantwoording) ‘met Woord’ (de verantwoording van de zoektocht naar het poëtische woord, zeg maar). Al is het een zwaar woord, de verantwoording van mijn ‘dichterschap’.
Ik schrijf dit met schroom. ik vind een ‘dichter’ in mijn ouderwetse poëtica toch iets anders dan iemand die nog zo worstelt met de essentie van het dichterschap, nog steeds op weg, op zoek naar wat de quintessens is van het dichten. Ik vind mezelf nog niet echt een dichter, een woordensmid, maar stel me altijd als letterkundige voor.
Ik had dan ook wat moeite met de opmerking van Maurice Broere dat mijn poëzie ‘minder dichterlijk’ is geworden en dat ik het ‘eindrijm’ zou hebben afgezworen en van ‘dat juk’ was bevrijd, wat de recensent aangenaam stemde. In de bundel die ik nu onderhanden heb komt eindrijm voor en wel in gedichtjes die hun vorm en betekenis juist krijgen door dat eindrijm. In mijn bundel Overal en allenthenen heb ik als inleiding twee pastiches geschreven op Italiaanse sonnetten uit eind 13e begin 14e eeuw van Folgore da San Gimignano en Cenne de la Chitarra, een ‘VVD’er avant la lettre’ (de stem van de welvarenden) tegen een ‘SP’er’ (de stem van de hongerlijders). Ik vond dat nodig voor de bundel en heb het met veel plezier gedaan, zoekend hoe je de tegenstelling van nu kunt uitdrukken in taal- en woordgebruik van toen, rijmend en de sonnetvorm gebruikend. Ik vind dat niet minder dichterlijk.
Wat mij plezierig overkwam, afgezien van de in totaal goede recensie, was de erkenning van mijn relativerende ironie die verbonden werd met het gedicht van Toon Tellegen, waarmee ik de bundel mocht openen. Ik vond het heel ontroerend, dat juist het gedicht ‘Duurzame poëzie’ werd geciteerd dat een reactie was op een gedicht van Eric van Loo, die toen ik het schreef net overleden was. Het was een dood die mij diep raakte, ik had Eric ontmoet toen hij in zijn rolstoel in de Haagse Kunstkring naar de eerste verdieping werd gesjouwd, langs die onmogelijke trap en zag hem krimpen van de pijn, zo volstrekt strijdig met zijn poëzie en de manier waarop hij voorlas.
Het tweede gedicht ‘Exodus van de woorden’ zou ik misschien zelf niet hebben gekozen, hoewel het wel aangaf waar de bundel over ging. Ik zou het gedicht over mijn dementerende zwager, ‘Het vergeten password Alzheimer’, geciteerd hebben, een gedicht dat als ik het voorlees mensen zeer ontroert. Overigens was ik verbaasd over de analyse die de recensent maakte. Ik was me namelijk absoluut niet bewust van de opbouw in quintet, sextet en een kwatrijn. In elk geval heb ik het niet opzettelijk gedaan.
Het laatste gedicht, ook het laatste gedicht van de bundel, gaat over doodgaan, waarbij ik aan mijn vrouw vraag of ze op het moment dat het einde komt bij me wil zijn. Het is erg intiem. Misschien had ik het zelf niet geciteerd, al is het een mooi gedicht. Maar als je kiest voor publicatie dan is het gedicht er. Misschien herkennen sommigen de gedachten.
Ik vond het een mooie recensie en was er blij mee al blijft dat ‘gerijpt dichterschap’, dat me wordt toegekend, me verwonderen en, eerlijk gezegd, (guilty pleasure) maakt het me ook een beetje trots.
Wat ik jammer vind is dat er geen woord is gezegd over de vorm en de omslag van de bundel, ik heb lang gezocht naar een foto voor op de kaft en deze was heel bijzonder. Ik maakte hem in Rome, spelend met de schaduw, wat een gedeeltelijk zelfportret in silhouet opleverde. Ik heb meer bundels met prachtige omslagen, zoals met een schilderij van Joop Polder en met eigen foto’s. Misschien moeten we als recensenten meer op het coverontwerp letten. Al ging ik bij dichter Johan Meesters uit Zeeuws-Vlaanderen af als een gieter: ik vond zijn smetteloos witte omslag van Bescheidenheid is een doodzonde niet mooi. Hij merkte op dat ik niet had begrepen dat hij een ‘beatlefan’ was en de omslag refereerde aan hun White album. Waarvan acte.
