Klassieker 295 : Hagar Peeters – Genoeg gedicht over de liefde vandaag

door Joost Dancet

Analyse

Het titelloze gedicht ‘Genoeg gedicht over de liefde vandaag’ uit de debuutbundel van Hagar Peeters is ook de titel van die bundel. Een belangrijk gedicht, dus, voor de toen 27-jarige dichter. Een gedicht over poëzie en dichters, een intentie-verklaring: “Kijk lezer, dit is mijn poëtica.” Een gedicht waarin zij een ingenieus spel speelt met en over liefde en poëzie, minnaars en gedichten. Tegelijk psychologisch-existentieel en ironisch-grappig.

Dat Hagar Peeters (°1972) nog voor haar officieel debuut in 1999 haar sporen had verdiend als rap- en podiumdichter is hoorbaar in de heerlijk rijmende versregels in parlando stijl. In de eerste strofe assoneren de eindrijmen ‘bedreven’ / ‘beleven’ ook  met de eindrijmen ‘opgeef’ / ‘opschreef’; net zoals ‘vandaag’, ‘graag’, (‘draait’), ‘overslaat’ en ‘gaat’. Iets soortgelijks bereikt Peeters ook in de tweede strofe. Maar nog  klankrijker zijn haar eindrijmen in de laatste strofe: ‘gekluisterd’, ‘beluisterd’, ‘ingefluisterd’, die in de laatste verzen een assonantie-echo krijgen: ‘uit’ en ‘huis’. Nu en dan zijn er van die lekker bekkende woordcombinaties zoals ‘Genoeg gedicht’, ‘liever beschrijven dan beleven’, ‘dichtklappende deuren’ … Poëzie lijkt voor Hagar Peeters een kunstig samenspel van klank en woord.

Eerste strofe

Genoeg gedicht over de liefde vandaag
want al schrijvend heb ik de liefde niet bedreven.
Het leven laat zich maar al te graag
liever beschrijven dan beleven.
Die jij van wie ik zo hoog opgeef
die leeft niet behalve zoals ik je opschreef.
Je kust en je verlaat zoals de windhaan draait,
mijn plaat steeds overslaat,
zoals, zoals men zegt, dat in het echte leven gaat.

In de eerste strofe blijkt dat er voor de dichter een hemelsbreed verschil bestaat tussen de liefde bedrijven en erover schrijven, tussen de werkelijkheid en poëzie. Als je erover schrijft, heb je eigenlijk geen tijd voor de liefde. Maar anderzijds, erover schrijven is zoveel makkelijker dan het leven leven en een andere mens lief te hebben. De jij die de dichter lief heeft, bestaat trouwens enkel in de gedichten en dus slechts bij de gratie van de woorden van die dichter: als de liefde zegeviert (‘Je kust’), maar ook als de dichter in de steek wordt gelaten (‘je verlaat’). En dat gebeurt in die gedichten net zoals in het echte leven, althans dat heeft de dichter van horen zeggen: ‘zoals men zegt’. Poëzie en werkelijkheid. Wat is echt? Wat is fictie? Let ook hier op het dartel klankspel waarmee de dichter haar waarheid over die jij debiteert : ‘Je kust en je verlaat zoals de windhaan draait, / mijn plaat steeds overslaat, / zoals, zoals men zegt, dat in het echte leven gaat.’

Tweede strofe

Al die minnaars met al hun dichtklappende deuren.
Ik zou geen tijd meer hebben, de pen eens op te pakken
als ik mezelf steeds in de spiegel moest keuren
en met naaldhakken aan mijn nagels moest lakken.
Een dichter is nooit te vangen met haar eigen pen.
Steeds heeft zij haar antwoord klaar
want je kwetst haar zoals zij had gepland
al keren haar woorden zich soms tegen haar;
zij zijn minstens zo ontrouw als al haar minnaars.

In de tweede strofe blijkt dat je als dichter je eigen liefdesleven naar waarheid kan proberen op te roepen of erover liegen. Nu pas is het zeker dat de dichter in het gedicht — net als de schrijver — een vrouw is: de ik zou om vele minnaars te hebben ‘naaldhakken’ moeten dragen en haar nagels ‘lakken’ — een sneer naar het beeld dat vrouwen wordt opgedrongen vandaag — maar geen tijd meer hebben om te schrijven. Dat de ik én vrouw én dichter is wordt bevestigd met de leuke regel: ‘Een dichter is nooit te vangen met haar eigen pen’. Neen, de vele minnaars die haar verlaten in haar poëzie, daar heeft ze in het echte leven geen tijd voor. Als dichter kan je liegen en ben je zo misschien wel net zo onbetrouwbaar als een of meer minnaars die je in het echte leven alleen achter lieten … Is dit een poëtisch spel of een poëtische wraak? Hagar Peeters vindt het in elk geval spannend haar (mannelijke) lezers een verleidelijk rad voor de ogen te draaien.

Derde strofe

Mijn woorden niet. Die blijven aan mij gekluisterd.
Nooit werd een wreder moeder in de poëzie beluisterd
dan die, die haar kroost op het hart hield gedrukt:
‘blijf voor altijd zoals ik het je heb ingefluisterd’.
Maar nee, de inkt kruipt waar hij niet kan gaan
zoals het bloed, in zo veel aan de inkt gelijk.
Dus zeg ik je, toe maar, vlieg dan uit,
maar ga niet met de verkeerde mannen mee naar huis.

In de derde en laatste strofe gaat het over het mogelijk effect van haar (liefdes)poëzie op de lezer. Als dichter lijkt ze nu toch anders te willen zijn dan andere dichters: ‘Mijn woorden niet’. Nee, haar woorden willen niet ‘ontrouw’ zijn. Haar poëzie wil waarachtig zijn, trouw aan de dichter: ‘aan mij gekluisterd’. Maar dan is het toch even schrikken en slikken voor de lezer want ‘een wreder moeder’ kan je niet zijn — een confronterende metafoor. Tot het je daagt dat je inderdaad geen vrijheid gunt aan je gedichten — je ‘kroost’ — als je hen opdraagt altijd te blijven ‘zoals ik het je heb ingefluisterd’. Niettemin, ook strenge woorden doen mogelijk het onverwachte: ‘de inkt kruipt waar hij niet kan gaan / zoals het bloed’ — heerlijk dat onverwacht speels gebruik van de uitdrukking ‘Het bloed kruipt waar het niet kan gaan’: je kan proberen je ware aard te verbergen, maar uiteindelijk zal toch blijken hoe je echt bent. Ze geeft dus — ’toe maar’ — toch haar gedichten prijs, en hoopt en wenst dat ze niet verkeerd geïnterpreteerd worden. Ze voelt zich daarbij als dichter toch eerder een bezorgde dan een wrede moeder en dat zorgt voor een komische uitsmijter over minnaars, liefde én poëzie; de dichter spreekt haar gedichten toe: ‘vlieg dan uit, / maar ga niet met de verkeerde mannen mee naar huis.’ Dichter Hagar Peeters hoopt dat haar gedichten geen meisjes, geen dochters zullen zijn die bedrogen zullen worden in de liefde. Meteen de hartenwens van elke (jonge) vrouw, natuurlijk.

In de debuutbundel van Hagar Peeters staan nog heel wat andere gedichten over de liefde en het zou een erg belangrijk thema blijven in het oeuvre van de dichter. Meer nog: “Hagar Peeters is vooral de dichteres van de liefde. Van de liefde in alle facetten, van vervoering tot ontnuchtering, van zinnelijk tot zakelijk.” — dixit Mario Molegraaf in Kritisch lexicon van de moderne Nederlandse letterkunde (2011). In recenter werk kreeg dan weer de verhouding moeder-kind een unieke, prominente plaats. Zelf het kind van een ongehuwde moeder werd ook Hagar Peeters een ongehuwde moeder. Een thema dat niet enkel werd geëxploreerd in haar dichtbundel De schrijver is een alleenstaande moeder (2019). Ook Hagar Peeters’ felbejubelde debuutroman Malva uit 2015 gaat over de dochter van een alleenstaande moeder. Was het in de laatste strofe van het gedicht ‘Genoeg gedicht over de liefde vandaag’ de raad van haar eigen moeder die daar resoneerde? En de scherpe, opstandige reactie van een dochter, die dat misschien wel met de paplepel ingelepeld kreeg, en dat wreed vond?

Joost Dancet
Met dank aan Liesje Schreuders voor de leestip en inspiratie.

Bronnen

• ‘Hagar Peeters’ door Mario Molegraaf in Kritisch lexicon van de moderne Nederlandse letterkunde (2011)
• ‘Hagar Peeters, Genoeg gedicht over de liefde vandaag’ door Jasmien Aerts in Lexicon van Literaire werken (2014)
• ‘De gedichten van Hagar Peeters, 1999-heden’ in KB Collecties.
• Ook in de analy staan onderstreepte links die verwijzen naar geraadpleegd bronmateriaal.