Leili Nahidiazar – Het ziellicht van een vrouw

Waar de ziel warmte zoekt

door Ali Şerik

–

–
Het ziellicht van een vrouw is een tweetalige bundel met een kleurrijke woordenschat en een brede, heldere beeldspraak, waardoor de lezer de gedichten zonder veel moeite kan volgen. Nahidiazar begint haar bundel vanuit een sterk persoonlijk perspectief. Centraal staat een ik dat zonder liefde verzonken is in verdriet en niet kan aarden buiten het land waar haar warmte en liefde zijn achtergebleven.
–
De bundel opent met een gedicht dat niet op antwoorden wacht, maar op de golven van het verleden drijft en de toekomst onzeker doet blijven. Gemis en verdriet klotsen tegen de pijlers van een brug. Een brug die naar haar jeugd leidt, terwijl de leegte van het onbekende de toekomst lijkt te bepalen: ‘(…) Aan deze kant is het zachte wiegelied van een moeder, / die geen deel uitmaakt van de toekomst. / Aan de andere kant is de cocon van morgen: (…)’ [p. 14].

Op de laatste pagina van de bundel lees ik wie Leili Nahidiazar is : ‘Ze werd geboren in Tabriz, waar zij op jonge leeftijd begon met dichten en schrijven, geïnspireerd door haar vader, een beroemde historische schrijver in Iran. Nadat zij naar Nederland kwam om haar vervolgstudies te voltooien, publiceerde zij twee Perzische romans: Wat nooit werd gezegd en Pluk de appel. In de daaropvolgende jaren behaalde Leili haar PhD in biomedische wetenschappen en microscopie, en werkte in haar vrije tijd als redacteur, schrijfster en ontwerper voor verschillende kranten en tijdschriften. Ze woont nu in Amstelveen en zet haar kennis in om te strijden tegen neurodegeneratieve ziekten.’
–
Haar lange gedichten zijn uit het Perzisch vertaald door Joop van Beek en prof. Kees den Biesen. De bundel bestaat uit vijf afdelingen en elke afdeling begint met een foto van Amir Afroozeh.
–
Nahidiazar is als een vogel van wie de machthebbers in haar geboorteland de vleugels hebben afgeknipt. Zo lijkt zij zich althans te voelen, omdat de wereld waarin zij kon dromen is weggeslagen door de stugge regels die haar zijn opgelegd. Hoewel de dichter in veel gedichten centraal staat reikt haar boodschap verder dan het persoonlijke. Haar gedichten zitten vol emotie, pijn en een diep verlangen om de tijd terug te draaien naar een moment waarop liefde nog geen afscheid hoefde te nemen en migratie, veroorzaakt door onmacht, angst, wanhoop en opgelegde regels, niet nodig was.
–
Migratie en vluchten kunnen immers zoveel kapot maken dat het nauwelijks te herstellen is. In haar eerste gedichten krijgt de lezer het gevoel dat de ik nergens volledig kan aarden. Ze is als een boom die bij iedere storm dreigt om te vallen.
–
‘Vergetelheid’ is een van de mooiste gedichten. Nahidiazar snijdt daarin op indringende wijze een sterk en universeel thema aan: het vergeten, waarmee vrijwel iedereen die oud mag worden vroeg of laat te maken krijgt. Door de levensjaren heen, terwijl steeds meer dagen tot het verleden gaan behoren, glipt er bij iedere mens veel tussen de vingers door. De dichter is bang te veel te verliezen: niet alleen wat haar vreugde bracht, maar ook wat haar pijn deed. Juist sommige van de mooiste herinneringen lijken immers te ontstaan aan de rand van verlies. Een fragment uit het begin van haar lange gedicht ‘Vergetelheid’:

De gedichten van Nahidiazar doen denken aan een kanaal in een stad bij avondlicht, waar de wind zijn adem inhoudt en het water alles weerspiegelt. Vrijheid is een belangrijk thema in haar poëzie. Maar kun je werkelijk vrij zijn als je geliefden niet in vrijheid leven? Kan vrijheid zo groot zijn dat je er tegelijkertijd de gevangene van wordt? Misschien is dat de reden waarom de dichter zelf telkens weer het middelpunt van haar gedichten vormt.

Midden in de bundel vindt een omslagpunt plaats. De dichter kijkt niet langer uitsluitend naar het verleden, het is alsof de liefde haar nieuwe hoop heeft gegeven. Het verleden van verlies en verlangen laat zij geleidelijk achter zich. De dichter stapt uit haar cocon, vindt haar moed terug en toont opnieuw vechtlust. Er zit iets kinderlijks in haar voorstelling van de strijd tegen het kwaad. ‘(…) Ik word de druppel, ik word de rivier, / ik word de kolossale golf die door de zee breekt (…).’ Een paar regels later schrijft ze: ‘(…) De lucht kalmeert ten slotte, / de strijd tussen goed en kwaad komt tot een einde, (…). ’ [p. 56].

De dichter maakt ook gebruik van religieuze beelden en verwijzingen. Diep in haar lijkt een herinnering te huizen aan de schoonheid die religie in zich kan dragen, zoals de lier van David. Soms is het alsof zij voor een menigte staat en preekt over de strijd voor een zuiver en goed leven, zoals priesters of imams dat zouden kunnen doen: ‘(…) Jij, van voor de tijd, de eeuwigheid en van wat daartussen ligt! / Leef in de naam van de geliefde godheid. (…) / Als je in je leven niets anders hebt gedaan – herrijs, o, ziel!(…).’
–
Aan het einde van de bundel keert een merkwaardige rust terug. De dichter slaat haar armen open voor het universum en voor de liefde die op haar wacht. Ze zoekt naar een grote liefde, een liefde die ze zelf nauwelijks in één zin of gedicht lijkt te kunnen uitdrukken. Haar liefde begint bij een schelp en omhelst uiteindelijk het universum.
–
In de gedichten huist tegelijkertijd een leegte die zij maar niet lijkt te kunnen vullen met de rijke beelden die door haar gedichten stromen. Of de dichter eenzaam is, durf ik uit de gedichten niet af te leiden. Dat er een grote leegte voelbaar is die om warmte vraagt, lijkt mij echter duidelijk. Misschien is het zelfs meer dan liefde waarop haar ziel wacht. Wie weet.
–
____
–
Leili Nahidiazar (2025). Het ziellicht van een vrouw. Uitgeverij Boekscout, 115 blz. € 19,50. ISBN 9789465090320