Interview Caty Moerman

‘Pas door mezelf kwetsbaar op te stellen, kan ik die werkelijkheid vangen.’

door Alja Spaan

Caty Moerman (1976) is dichteres maar waagt zich ook graag aan een stukje proza. In een ver verleden verdiepte ze zich in de beeldtaal van de fotografie aan de kunstacademie te Brugge. Haar literaire stem ontwikkelde ze aan de kunstacademie te Gent onder de dichterlijke vleugels van David Troch. Ze maakt deel uit van de Prozaïsten te Brugge.
Werk van Caty verscheen in bloemlezingen en literaire tijdschriften zoals Deus Ex Machina, Meander, Het Gezeefde Gedicht, Schrijven Magazine, NRC, Vuursteen, Neerlandistiek en Taaljacht Tekstbegrip van Uitgeverij Zwijssen. In 2022 behaalde ze de Top 100 van De Gedichtenwedstrijd. Ze werd geselecteerd voor het Groningse Poëziefestival Dichters in de Prinsentuin 2026. Haar poëzie ging in dialoog met beeldend werk op Streetlens Expo 2026 te Gent.
In haar debuut Tongbreker (Uitgeverij P, 2026), verkent Caty thema’s als weerbaarheid, identiteit en vergankelijkheid. De gedichten bij dit interview komen alle drie uit die bundel.

foto © Manuel Cloetens

Allereerst van harte gefeliciteerd met je debuutbundel Tongbreker. Wat ging hieraan vooraf? Of was het gewoon een logisch vervolg van dat harde werken van je?
Dankjewel! Daar ging toch bijna een half leven aan vooraf. Sinds mijn elfde schrijf ik, maar pas op mijn drieënveertigste besloot ik er iets mee te doen. Ik schreef me in voor een schrijfcursus in Brugge waar David Troch lesgaf. Dat eerste jaar hield ik mijn poëzie nog veilig bij mezelf en wierp ik me vooral op kortverhalen. Het volgende jaar zou David enkel nog lesgeven in Gent. Ik ben hem toen gevolgd. Daar ben ik beetje bij beetje mijn poëziestem beginnen ontrollen.

Eén van de opdrachten in dat eerste jaar draaide om een jeugdherinnering. Smoelentrekkers is daaruit ontstaan. Dat gedicht vloeide er in een opwelling uit en was de vonk voor Tongbreker. Wat volgde was niet meer te stoppen. Het was een korst waaraan geprutst was en die moest er helemaal af.

Hard werken was het inderdaad, ik ben een perfectionist en bijgevolg heel kritisch, vooral voor mezelf. Het was schrijven, schrappen en schaven tot diep in de nacht.
In die periode heb ik een paar gedichten ingestuurd voor de Gedichtenwedstrijd. Tot mijn grote verbazing belandde ik in de top 100. Daarna volgden enkele literaire tijdschriften.

Pas vier jaar na dat eerste gedicht Smoelentrekkers, begon ik met de bundel.

Wat krijgt David Troch voor zijn onvermoeibare inzet en inspiratie?
Mijn eeuwige dank uiteraard. Ik ontwikkelde mijn stem onder zijn literaire vleugels, dat schept een band. Zowel David als de harde kern van mijn medecursisten liggen me dan ook na aan het hart.  
‘Een goede leraar moet zowel inspireren als irriteren,’ las ik eens op een poster. Die quote past perfect bij David. Zijn inspiratie is inderdaad onuitputtelijk, zijn kritische blik onmisbaar. Ook pookt hij graag daar waar het zeer doet en ja, dat kan flink irriteren. Maar net dat zorgt natuurlijk voor groei. Het maakt je bewust van je eigen zwaktes maar ook van je sterktes.

Hoe belangrijk was De Gedichtenwedstrijd?
Dat veroorzaakte toch een paar vonkjes in mijn buik. Het was de eerste wedstrijd waaraan ik deelnam en ik had er eigenlijk helemaal niets van verwacht. Ik zat toen in mijn eerste jaar ‘Schrijven’ te Gent en David had ons aangemoedigd om werk in te sturen. Ik had toen drie gedichten geselecteerd waarvan er twee de top 1000 behaalden. Toen het titelgedicht Tongbreker de top 100 behaalde, was ik licht euforisch. Vooral omdat mijn gedicht zou worden opgenomen in de wedstrijdbundel. Dat was de allereerste keer dat ik werd gepubliceerd. Misschien heeft het een paar literaire deuren geopend, dat weet ik niet, maar kort daarop kreeg ik een publicatie op Meander en in Deus Ex Machina.

Kenmerkend voor jouw stijl is – al jaren – de beeldrijke taal, een scherpe observatie van de werkelijkheid en een poëtische zoektocht naar de kwetsbaarheid van de mens. Hoe heb je deze ontwikkeld?
Door mijn zintuigen open te houden, denk ik. Niet alleen kijken, maar ook voelen, ruiken, horen en proeven. Het is vooral mijn rationele denken uitschakelen, vertragen en alles ongefilterd laten binnenkomen. Een woord, een lichtinval, een kleine verschuiving in mijn borstkas, ik hou die vast en probeer die uit te puren op papier.

Verder is het een kwestie van mijn eigen schild laten zakken. Pas door mezelf kwetsbaar op te stellen, kan ik die werkelijkheid vangen. Dat is soms confronterend maar het levert wel eerlijke poëzie op.

De recensent van Meander noemt je taal ‘iets lichamelijks: de tong spreekt, zwijgt, proeft en kan zowel verwonden als troosten.’ Troost je jezelf of de lezer?
Ik schrijf vooral vanuit mijn buik. Ik doorleef wat ik op papier zet. Misschien is dat wat ervoor zorgt dat mijn taal zo lichamelijk is.
Op de een of andere manier lijk ik er behoefte aan te hebben om mijn worstelingen fysiek over te brengen, om de knoop in mijn maag in die van de lezer te leggen. Misschien is dat een manier van troost zoeken, misschien vind ik die wel in de wisselwerking die daaruit ontstaat, een gevoel van herkenning: mijn lichaam begrijpt dat van jou, mijn geest voelt die van jou. Dat ‘gezien worden’ is op zich al een vorm van een troost, vind ik. Zowel voor de lezer, als voor mezelf.

Kun je over alles schrijven?
Zolang het me raakt, kan ik erover schrijven. Ik neig nogal naar donkere, rauwe beelden in mijn poëzie, naar een zekere belichaming van dat wat steekt. Af en toe daag ik mezelf uit om eens een vrolijk gedicht te schrijven, of iets lieflijks, maar er kruipt altijd iets nijpends in. Het is sterker dan mezelf.
In mijn proza daarentegen ga ik dikwijls de groteske kant op. Wellicht ter compensatie. Ik kan daar ook heel erg van genieten. Het houdt me in balans.

In de eerste afdeling van je bundel, Schor en scheef, zit, aldus de recensent, iets ongemakkelijks. Hoe moeilijk was dat om te verwoorden? En hoe lang voordat je dat kon?
Ongemak is goed, dat wil zeggen dat het zijn effect niet mist. Eerlijk gezegd vind ik het zelf nog altijd confronterend om die gedichten te herlezen. Tijdens het schrijven zijn dat ook de gedichten waar ik het langst aan bleef haperen. Het was wroeten in oud zeer. Dat krijg je na het schrijven ook niet in één beweging van je afgeschud. Wat je schrijft breng je weer tot leven, dat legt een zenuw bloot. Toch vind ik die gedichten onmisbaar in het geheel. Maar er zijn gedichten die ik veel liever voordraag.
Ik zag ooit een interview met Lize Spit waarin ze het had over haar schrijverschap. In haar schrijven is ze onverbiddelijk en genadeloos, ook voor zichzelf. Die uitspraak houd ik tijdens het schrijven vaak in het achterhoofd.
–

Tegelijkertijd maak je nieuwsgierig. Wat voor rol speelt de lezer in je werk?
Ergens heb ik de bizarre neiging om letterlijk onder het vel van mijn lezer te willen kruipen, om ervoor te zorgen dat de lezer mijn roerselen aan den lijve ondervindt. Alsof ik ze wil laten voelen wat ik kwijt moet.
Toch schrijf ik niet met een lezer in het achterhoofd. Ik schrijf over wat me raakt en lijk dat op de eerste plaats vooral mezelf te willen verwoorden, zodat ik het kan loslaten.

En is het belangrijk om iets als biografisch te zien of niet?
In het schrijven blijf ik altijd heel dicht bij mezelf. Ik schrijf vanuit herinneringen, beelden en worstelingen. Hier en daar is natuurlijk wel een vleugje fictie ingeslopen.
Mijn gedichten zijn grotendeels autobiografisch, wat niet wil zeggen dat ik het belangrijk vind dat ze zo worden gelezen. Ik vind ook niet dat de lezer hoeft te weten welke waarheid er achter welke metafoor schuilt. Het gedicht voelen, dat is voor mij veel belangrijker.
–

Nu alles zwart op wit staat, kun je het niet meer wegdenken, blijft het voor altijd bij je. Of is het een vorm van afschrijven?
Zelfs als het niet zwart op wit stond, kon ik het niet wegdenken. Wel heb ik het een oogstrelende boekomslag kunnen bezorgen. Een mooiere poging tot loslaten kan ik me niet bedenken. Sinds het zwart op wit staat, loop ik misschien wel iets lichter op de zolen.

De vorm, zegt de recensent, geeft de inhoud extra kracht. Heb je lang moeten nadenken hoe je het zou doen?
Ik speel heel graag met enjambementen en witregels en kan lang nagenieten als een regel of een gedicht een extra laag krijgt daardoor. Ik ben me dus zeker bewust van het hoe en waar van elk woord. Ik heb het idee dat mijn gedichten qua vorm vooral rust nodig hebben omdat ze op zichzelf al vrij zwaar op de maag vallen. Wat ademruimte tussen de regels maakt ze iets lichter verteerbaar denk ik.

Heb je een ritueel bij het schrijven?
Elke ochtend voor ik aan de schrijftafel kruip, maak ik een wandeling met mijn hyper-kinetische Engelse Cocker Oscar. Op dat moment begint het schrijfproces eigenlijk al. Tijdens die wandelingen, borrelt er meestal al iets. Een woord of een zin, een detail van iets wat op mijn pad komt, een gedachte. Meestal heb ik een kladboekje bij me om iets in te noteren. Het gebeurt ook vaak dat ik mezelf een sms stuur of een foto zodat ik er later mee aan de slag kan. Soms doe ik niets met die notities, maar heel vaak is het een aanzet tot iets.
Verder zwerven er heel wat poëziebundels rond op mijn schrijftafel. Zowel recente als oudere vergeten bundels. Ik duik daar wel eens in tot ik het voel nijpen in mijn buik.
Als ik begin te schrijven heb ik vooral stilte nodig. Alleen dan hoor ik mijn stem.

Er zijn vier afdelingen in de bundel, in de tweede ‘nestelen de emoties zich in het lichaam’. Er is sprake van een universele kracht en herkenning. Merk je dat aan de luisteraar, bijvoorbeeld als je optreedt? Is er interactie met de lezer, het publiek?
Ik heb het heel lang moeilijk gevonden om voor te dragen. Het voelde alsof ik mezelf te grabbel gooide. Maar ik ben het nooit uit de weg gegaan. Af en toe iets doen wat je niet durft, maakt je alleen maar weerbaarder. Ik duw mezelf bewust uit mijn comfortzone, ik wil mezelf niet in de weg staan.
Ondertussen haak ik me wel eens vast aan iemands blik tijdens een voordracht. Ik probeer me dan voor te stellen wat er binnenkomt, wat er blijft hangen en of het iets teweegbrengt. Ik denk altijd een soort weerstand te zien, misschien net omdat ik ze in de weke delen raak. Mensen worden niet graag uit balans gebracht. Maar er heeft nog niemand mijn blik gelost.
In de loofgangen van Dichters in de Prinsentuin stond ik voor het eerst heel dicht bij het publiek. Letterlijk. Op dat festival zijn dichter en luisteraar slechts door een buikhoge haag gescheiden. Mensen kunnen stilstaan of verder wandelen. De ene keer is het voordragen voor een groepje, de andere keer is het één-op-één.  Dat lag heel erg buiten mijn comfortzone en was een hele grote overwinning op mezelf.

Pijn onder de huid in de derde afdeling en in de laatste afdeling zit ‘alles wat niet hardop gezegd kan worden.’ Waarom koos je voor het schrijven of is het geen keuze (meer)?
Ik word kregelig als ik meer dan een dag niet kan schrijven. Schrijven is voor mij altijd al een ontlading geweest. Wat ik kwijt wil, moet eruit. Sommige mensen zoeken het in de sport, ik moet kunnen schrijven. In dat opzicht is het dus meer een noodzaak. Voor mezelf, maar waarschijnlijk ook voor mijn omgeving. Het is die eeuwige korst die jeukt en eraf moet.

Op de site van je uitgever P staat omschreven, ‘een rauwe en onversneden dichtbundel over gehavende koppen en groeischeuren.’ Het maakt heel nieuwsgierig naar wat hierna volgt. Heb je al een idee?
De eerste weken na Tongbreker waren vooral een kwestie van loslaten. Ik ben blijven schrijven, maar zonder mezelf af te vragen waar het heen ging.
Ondertussen heb ik alweer een werktitel voor een reeks nieuwe gedichten. Beetje bij beetje groeit er iets. Maar ik probeer mezelf niet in een richting te duwen, ik denk daar liever niet te veel over na. Wat zich het hardst opdringt, haalt de bovenhand. Ik hou vooral mijn zintuigen open.

In een oude publicatie op Meander (juli 2022) las ik in je gedicht Nagelnijd: ‘Wat als het bloed van onder je nagels nooit echt stolt. Wat als het raast / door je toppen en kolkt tot in je hoofd omdat je brein nu eenmaal brozer is /dan het hoort.’
Wat als?
Dan kun je nog altijd in therapie gaan, denk ik dan. Maar schrijven is zoveel leuker. Bovendien is het net dat bloed dat ervoor zorgt dat je iets te vertellen hebt, waardoor het creatieve deel van je brein wordt getriggerd.
De meest creatieve breinen zijn trouwens die waarin hier en daar een deuk zit. Die broosheid maakt ze krachtiger. In therapie gaan zou dat alleen maar afvlakken. Er zit zoveel meer schoonheid en overgave in poëzie, ook als het raast.

Wat is het verschil tussen de Vlaamse taal en het Nederlands?
Het grote verschil zit hem in de textuur, denk ik. Vlaams is veel malser dan het Nederlands, sappiger ook. Een woord als ‘goesting’ kan je bijna proeven, het zegt veel meer dan het woord ‘zin’. Vlaams is smeuïger, klinkers vloeien in en door elkaar. Vooral in het West-Vlaams dan. Ik ben zelf van West-Vlaanderen en word vaak gewezen op mijn tongval. Ik mag heel hard mijn best doen om keurig Nederlands te praten, het sijpelt er toch door. Fysieke articulatie is soms hard labeur. In dat opzicht krijgt de titel Tongbreker eigenlijk een extra laag.

Is een poëziebundel nog modern genoeg? Denk je dat hij nog even meegaat?
Ik mag hopen van wel. Een poëziebundel is het ideale medicijn voor de scrollers en de swipers. Het vertraagt, het is tastbaar, het is echt. Een scherm kan dat niet vervangen. Zo’n scherm kan bijvoorbeeld niet kunstig liggen wezen op een salontafel, een mooie voorkaft kan dat wel. Er zullen altijd mensen zijn die hun favoriete dichter in hun bezit willen hebben.
Bovendien vind ik dat een poëziebundel perfect in deze snelle tijd past. Een gemiddeld gedicht neemt amper 30 seconden aan leestijd in beslag en je hoeft niet eens een hele bundel in één beweging te doorploegen. Hier er daar eentje meepikken kan ook.

–