Columns

Door alledaagse dingen ongewoon of vreemd te presenteren, proberen dichters nu en dan onze automatische, onbewuste waarneming te doorbreken en een nieuw bewustzijn van de werkelijkheid te creëren. Maar in veel meer realistische gedichten wordt dat effect niet bewust nagestreefd. Romain John van de Maele put uit werk van Rutger Kopland, Hans Verhagen, Daniël van Ryssel en Marleen de Crée.

Poëzie is geen luxe, het is een eerste levensbehoefte, net zoals brood. Het graan en de taal staan voor ambachten die zo oud zijn als de mensheid: het zaaien-oogsten-kneden en bakken van brood, en het proces van poëtische creatie. Brood en poëzie zijn er om te delen. Een gedicht is pas een gedicht als het geconsumeerd wordt, gesproken, gelezen of beluisterd.

Op vrijdag 6 februari – Sami nationale feestdag werd een drietalig project (Noord-Sami, Nederlands en Fries) in boekvorm gepresenteerd, dat de omineuze, als waarschuwing bedoelde titel ‘Grûntonger’ kreeg (onweer in de grond). De samenwerking van de vertalers Sofia Krol en Hessel de Walle had een opmerkelijke bloemlezing van 65 gedichten als resultaat. Wopke van der Lei heeft het met plezier gelezen.

Zelfreferentie tref je ook aan in de natuurlijke taal en daarmee in poëzie en humor, dus ook in deze column. Binnen poëzie ontstaat zelfreferentie als de dichter pogingen onderneemt om het onzegbare te zeggen. Het onbenoembare wordt benoemd. De lach blijft in veel gevallen eigenlijk ook ongrijpbaar. Het lijkt alsof we vaak niet weten waarom gelachen wordt.

Vandaag het eerste deel van een nieuwe serie van Wim van Til, Parels in het Poëziecentrum Nederland. Over Gert Jan de Rook, ‘book for ulisses’. Letterlijk een geschenk aan de boekhandelaar, een persoonlijke curiositeit. Wat de oplage van dit boekje geweest is, die zal niet hoog geweest zijn. Het is een uniek exemplaar (want met de hand gestempeld).

Jacopo di Benedetti werd Jacopone da Todi genoemd, grote, gekke Jacob, dronken geworden door een Godservaring. Hij groeide uit tot een van de grootste dichters van zijn tijd en schreef het, tot op de dag van vandaag beroemde, mooi opgebouwde en in een zeer zingbaar ritme, 'Stabat Mater', niet voor niets door vele componisten op muziek gezet. Een column van Hans Franse.

Volgens filosoof Theo de Boer confronteert poëzie ons met de uniciteit van ons bestaan. Romain John van de Maele komt in zijn werk een regel van Martinus Nijhoff tegen uit het gedicht 'De eenzame'. Hij kreeg het gevoel dat eenzaamheid als basisgegeven van de menselijke existentie in het Nederlands nooit eerder beter was verwoord.

Fascinatie is, denkt Rogier de Jong, de beste manier om de emotie die door hem heen gaat onder woorden te brengen. Zonder enige tamtam, bijna achteloos, torent daar op een plek die veel nietsvermoedende toeristen zullen voorbijlopen, een reusachtig kunstwerk omhoog. In zijn enscenering, zijn uitvoering en betekenis, theatraal en toch ingetogen, poëtisch en narratief – en bovendien troostrijk.

Er zijn dagen waarop je tekortschiet. Aardige mensen zien het anders. Je schiet niet tekort, je hebt het gevoel tekort te schieten, zeggen zij. Tegen een wakker geschoten knagend gevoel wendt men allicht relativering aan. Jan Loogman gebruikt Boutens, Leeflang en Andriessen en pakt zichzelf bij de kladden. Een ander hoeft niet onder jou te lijden!