Bladeren door Meander

Ali Şerik ontving een verrassende doos met als titel: ‘een soort van blijven’, hierin zaten losse gedichten en afbeeldingen: ‘De gedichten van Pol Bracke zijn als de wind die langs de plaatsen waait waar wij onze dierbaren hebben achtergelaten, gedichten die zelfs een grafsteen lijken te verwarmen. Met de foto’s van Marc De Troyer krijgt de bundel een tweede huid, waarin beelden zonder woorden een eigen lied vormen.'

In de serie ‘gesprekken met Meandermedewerkers’ het vijfenzestigste gesprek, met Petra Talsma. Ze vindt het interessant om zich te verdiepen in het schrijf- en werkproces van een dichter, en dan met name die dichters die taal en beeld combineren. Welke beslissingen zijn er in een leven genomen om dat schrijfproces gaande te houden. Het is nooit een gepolijst succesverhaal.

‘Faust’ van Fernando Pessoa is vertaald door Harrie Lemmens. Hettie Marzak is onder de indruk van deze vertaling. Over de inhoud zegt ze: ‘De Faust van Pessoa is een gekwelde, eenzame figuur, niet zo zeer omdat hij begerig is naar kennis en macht zoals de oer-Faust, maar omdat hij verlangt te ontsnappen uit de strijd die zich in zijn eigen brein afspeelt.

In deze nieuwe gedichten van Jan M. Meier zitten veel sprekende beelden. Van een teloorgang, ‘wind vloert het skelet van een oude abeel’ en ‘waait verlangen uit een meisjesjurk’ maar ook prachtige over het ontstaan van een gedicht, ‘hij wacht op een woordenaar’ en ‘de krijgslach van een kraai’, ‘woorden zijn witte bruiden’. Taal is iets tastbaars, ‘aarde scheppen tussen de regels’.

Marc Bruynseraede bespreekt ‘Op een landtong woont de zanger’: ’De door muziek geïnspireerde poëzie van Cel Vermeulen neemt ons mee naar bredere horizonten, momenten van zelfverkenning en beschouwingen over mens en maatschappij. Een rijke getuigenis van wat klank met een mens doet en hoe zich dat, vermengd met een culturele en een brede intellectuele achtergrond, vertalen laat in taal.’

Het beeld in de poëzie is een belangrijk element. Het maakt een gedachte pregnant. Kijken is voor dichters van elementair belang in hun werk. Pieter Sierdsma geeft voorbeelden uit het oeuvre van Roland Jooris, Herman ter Balkt, Hans Andreus en Leo Herberghs. Andere werelden, andere blikken langs de dingen van de dag. Ervaringen die iedereen kan delen in herkenning.

Geen overbodige uitleg bij deze dichter en genoeg spanning. Gedichten die beklijven door het afroepen van een unheimliche sfeer en dat alleen door de ruimte te beschrijven. Hoe je het warm probeert te krijgen, maar de kou niet buiten kan houden en een vlieg op de muur die het een beetje griezelig en onheilspellend maakt. Originele beelden die lekker veel openlaten.

In ‘Fausta’ verrast Evi Aarens (het pseudoniem van Lodewijk van Oord) de lezer met een omvangrijk episch werk waarin ze wil laten zien hoe een dichterschap zich ontwikkelt. Johan Reijmerink wijdt er een longread aan en spreekt zijn bewondering uit ‘voor deze erudiete duivelskunstenaar, voor zijn vormkracht, lenig woord- en beeldgebruik, zijn durf om dit project in lijn met de grote epische werelddichters aan te gaan.’

Merlijn Huntjens is heel blij met zijn debuut maar kan niet wachten op de volgende. Zijn ideeën en beelden ontstaan doordat hij zich tot andere mensen verhoudt, dood of levend. Samenwerken is niet alleen iets dat gaat over ‘kunst maken’. Het is een oefening in zorgzaamheid voor jezelf en de ander, eigenlijk doodgewoon. Hij heeft vooral gesport om de bundel te maken.

'masc:r' van Dean Bowen is volgens Ali Şerik ''een bundel waarin de lezer op het hoogste punt van een achtbaan zit en gillend naar beneden stort.'' En, zo zegt hij: 'de stem van de dichter is als een waterval die beneden als regen op de rotsen neerstort.'' Wat is mannelijkheid? Wat is identiteit? 'Bowen komt met beelden die als vloedlava uit een vulkaan stromen.'

Uit de oude doos van ‘Reis mee met de dichter G’. Omzwervingen en aardige vrouwen, plaatselijke bevolking en een taalgidsje, grof geschut als: ‘Mag ik een eindje meelopen? Ik houd veel van u. De groeten aan uw man’, niet begrepen worden en denken aan dichtregels, vrouw op de rug en dan van een wankele brandtrap af, en van dat alles poëzie maken.

Het debuut van verloskundige Rodante van der Waal is getiteld ‘Op navelhoogte de kans’. Paul Roelofsen zegt dat zij ‘zonder omhaal schrijft over seksualiteit, zwangerschap. kraamzorg, abortus, weeën en andere pijnen die het baren begeleiden.’ Tevens is er aandacht voor de mentale problemen waar vrouwen mee kampen.

Hans Franse merkt nu dat zijn leeservaring inconsistent is: hij heeft veel boeken niet gelezen omdat hij de taal niet beheerst. En een vertaling, hoe goed ook, laat je niet de adem van de dichter ervaren. Een boek en poëzie moet je in de oorspronkelijke taal lezen: je komt anders niet in de klank- en betekeniswereld.

Joost Dancet bespreekt het gedicht ‘Wensbrief’ uit 'Hazenklop' (2025), de derde bundel van Hanneke van Eijken (°1981). Het is een eigengereide ode aan de vrouwen die haar voorgingen en behoeders zijn van moeder aarde én met een wens.

Wopke van der Lei geeft commentaar op het feit dat volgens hem de eindtijd voor de streektalen niet nábij is, maar al praktisch vóórbij. Dit omdat het Standaardnederlands de streektaal opslokt en dooddrukt. Daarom is hij blij met de verzamelbundel ‘Vier je eigen taal’. Hierin staan ca. zeventig te onderscheiden tongvallen, waarvan het grootste deel behoort tot de Nederlandse taalfamilie.

Op 1 februari van dit jaar werd Nisrine Mbarki Ben Ayad in de Amstelkerk in Amsterdam geïnaugureerd als Dichter der Nederlanden. Poëzie is wat haar betreft de puurste vorm van taal die ze kan bezigen. Ze wil graag bekend worden als de dichter die de grenzen van het papier heeft opengebroken en de Nederlandse poëzie voor eens en voor altijd meertalig heeft gemaakt.

In ‘hoor de roerfluit en de nachthoorn’ van Annemarie Timmer is, volgens Tom Veys, de taal de katalysator: ‘De gedichten spreken aan. In de vrij talrijke olieverfschilderijen zien we vaak éénzelfde patroon of variaties daarop. De taal slingert zich door die schilderijen heen op een concrete en lyrische manier.’

In deel 2 van de nieuwe serie van Wim van Til twee “Luceberts” die een bijzonder deel van de parelketting vormen die de collectie van het Poëziecentrum Nederland in wezen is. Een uitstapje naar een prestigieus theaterproject van Scarabee èn een deel van het gedicht 'tijdtafel en geslachtstabel' uit de bundel 'Mooi uitzicht & andere kurioziteiten' (1965) met niet eerder gepubliceerd werk.

In ‘Ik, Zuster Gabrielle!’ staat Frank Pollet stil bij de mysterieuze verdwijning van zuster Gabrielle in 1982 uit een klooster in Dendermonde. Pollet wil een ‘monument duurzamer dan brons’ voor haar oprichten. Volgens Yvan De Maesschalck slaagt hij met verve hierin: ‘hij richt een indringende cenotaaf op voor de zuster, ter compensatie voor de falende rechtsgang en haar nog altijd spoorloze vermissing.’

Rogier de Jong richt zich in deze column op de parlando dichtvorm: prozagedichten, ook wel verhalende of anekdotische poëzie genoemd. Een vorm van poëzie die de afstand tussen kunst en alledaags leven wil verkleinen. Ondanks de heldere spreekstijl van parlando poëzie, is er ook ruimte voor stijlkenmerken als enjambement, alliteratie, klankassonantie en (soms) rijm. Met voorbeelden van dichters Jan Eijkelboom, Frank Koenegracht en Erik Menkveld.

Niet eerder zagen we de wanhoop zo weergegeven als in het laatste vers van Benoit van der Cruysse. Zijn poëzie is origineel, beeldend en raakt ons. ‘Onder onze botten bloedt de grond’, daar begint het al, ‘donker, ruikt naar vroeger’, en dan ‘De dag dat’. Naakte regels, waarachter zoveel meer. Bevragend, op zoek naar de eigen betekenis.