Bladeren door Meander

In ‘De oerknal was een festival’ van Paul Gelling, is zijn verzameld werk opgenomen van de afgelopen vijftig jaar. De dichter kijkt, volgens Hettie Marzak, met lichte melancholie en veel herinneringen naar het verstrijken van de tijd. ‘Gellings laat zich niet alleen inspireren door het verleden en de natuur, maar ook door beelden en schilderwerken, verhalen, literatuur en dromen.' Marzak vindt hem een meester in het bedachtzaam observeren.

In de serie ‘gesprekken met Meandermedewerkers’ het zesenzestigste gesprek, met Yvan De Maesschalck, over poëtisch gestemde leraren op school, iets met talen willen doen, MappaLibri, een gastrecensie, redactionele vrijheid en diepborende beschouwingen, het toonaangevende poëziecentrum in Gent en onvermoeibare privé-initiatieven, het bestaan van een Nederlandse en Vlaamse taal en het smaken van poëzie, waardering en het voortdurende evolueren van taal.

In ‘Mal’ van Annemie Deckmyn, onderzoekt de dichter hoe mensen vastraken in rollen, verwachtingen en patronen. Yolandi de Beer geeft aan dat de bundel niet alleen gaat over de vormen waarin we terechtkomen, maar vooral over wat er gebeurt wanneer we proberen eruit te breken. ‘De gedichten houden ons een spiegel voor zonder ons te vertellen wat we daarin moeten zien. Dat maakt de bundel vertrouwd en confronterend tegelijk.’

Het Poëziecentrum Nederland koestert het pareltje uit haar 7e aflevering van deze serie als nummer 24 in zijn collectie: de derde bundel van Saskia Stehouwer, ‘bindweefsel’. De bundel is helemaal in handschrift geschreven op composteerbaar papier. Alle hulde voor een uitgeverij die dit soort bundels in het fonds opneemt. En vanzelfsprekend ook hulde voor de dichter die zo'n bundel voortbrengt.

In de met tekeningen van Angie Cotrotsos geïllustreerde bundel ‘Onbegrensd verlangen’ van Kees van Meel, staan seksuele fantasieën in expliciete bewoordingen centraal. Het is welluidende poëzie die mede vanwege alliteratie geschikter lijkt om voor te dragen dan om te lezen, aldus Taco van Peijpe. Naast Eros komt ook Thanatos aan bod, liefde en dood als inspiratiebron. Maar wat bedoelt de dichter met ‘erotische grafpoëzie’?

Parijs was in de jeugd van Hans Franse een droombeeld. Rome was te ver weg, New York leek onbereikbaar, in zijn jeugd was vliegen voor de heuse rijken der wereld. Waar kwam dat droombeeld vandaan? Het waren de foto’s van Ed van der Elsken, de romantische beelden uit ‘La Bohème’, de chansonnières en de films. Later werd het zijn stad.

Fred Tak bespreekt het gedicht 'Bij dag slaagt men erin om te vergeten' uit de bundel 'Klein voorspel' (1949) van de Nederlandse dichter Hanny Michaelis (1922-2007) over de pijn van het moeten missen van een dierbare.

In ‘Dagen zonder licht’ van Jeroen de Valk staan sonnetten van een vader die dicht over zijn zoon. Deze leed aan een zware depressie en besloot om zelf uit het leven te stappen. Jean Pierre Rawie was onder de indruk en wijdde er een column aan. Jaap Bos heeft zo zijn bedenkingen: ‘poëtisch gesproken zijn het onbeholpen gedichten, die aan de verbeelding niets overlaten.’

Uit gedichten van Roberta Petzoldt spreekt een heel eigen kijk op het soms verdwenen landschap en een grote liefde voor de natuur. ‘Vlagen zeewier die met de dikke vlokken schuim over het strand op je afwaaien, de havens met de lachende meeuwen, de geuren van de populierknoppen, bloeiende ligusterhagen, natte bosgrond. Het zijn liefdesbrieven voor ieder die ze maar wil lezen’, zegt ze.

Het debuut ‘Brand lieverd brand’ van Asmae Amaddaou wordt besproken door Anneruth Wibaut. Hoe vindt een kind van de diaspora een thuis? Ze zitten namelijk tussen twee vuren in. ‘Zo zijn er de hoge eisen die gesteld worden door zowel het westen als door de (voor)ouders. Denk aan eer en wraak, of hoe ontheemden zich soms voelen, alsof ze in het niets verdwenen zijn.’ Wibaut vindt de inhoud overrompelend.

Originele gedichten, humoristisch en met zelfspot, soms wat wrang maar altijd vol overgave. Zoals ze zelf zegt, probeert ze ‘met provisorische bootjes, draken, soep, kabouters en lichtpuntjes zichzelf boven water te houden met een nooit stil hoofd in een ingewikkelde wereld.’ Dat lukt haar en dankzij haar ook ons. Ook zonder het motto uit het woordenboek.

Jaap Bos werd betoverd door de raadselachtige, metafysische wereld van Steven Graauwmans in zijn zesde bundel ‘Niets is wat’. Bos voelde zich ondergedompeld in een surrealistische sfeer. ‘In de tweede afdeling haperen en stuiteren de zinnen als stenen die over een helling razen en met elkaar in botsing komen. Vaker dan in het eerste deel vallen de beelden hier op hun plek, worden helder.'

Het bombardement op Rotterdam, tijdens de Tweede Wereldoorlog, staat in de ziel van de stad gegrift. Ter nagedachtenis aan de ramp verrees op Plein 1940 het iconische beeld ‘De verwoeste stad’ van Ossip Zadkine. Daarbij is een gedicht te vinden van de oud-stadsdichter van Rotterdam Jana Beranová. En er zijn meer beelden en gedichten. Rogier de Jong noemt ze in deze column.

De gedichten van Ina Schrooder-Zeeders zijn origineel, verontrustend en hebben een vervreemdende onderlaag. "In gedichten vind ik de reis door mijn wereld terug. Ik ben een reiziger in een prachtige wereld die taal gebruikt om het landschap van realiteit, psychoses, fantasie en dromen te doorkruisen. Het kan altijd korter, zakelijker, duidelijker, maar dat is het mooie, het hoeft niet."

Jeroen van Wijk dook in de debuutbundel van Stijn van Dalen: ‘Van Dalen heeft met ‘Koud buffet’ een bundel samengesteld waarin van alles op ons bord ligt. Dat maakt de bundel afwisselend en toegankelijk, maar een buffet moet meer kunnen bieden dan alleen verschillende gerechten.’

Schrijven is voor Tania Verhelst ‘een manier van denken. Schrijven is voor haar de teugels vieren, taal een beetje losmaken van alle kaders en korsetten waarin het zich geregeld vastsnoert. Poëzie is op zich een daad van verzet: je tijd claimen om verdichte zinnen te schrijven die -behalve een kluitje verlichte geesten- niemand leest.’

De poëzie van Grady van den Bosch geeft in haar debuutbundel ‘Intact’ ruimte aan verbeelding, zegt Ivan Sacharov. Van den Bosch raakt diep menselijke kwesties aan. ‘Ik vind het vooral een scherpzinniger dan gemiddeld poëziedebuut. Achter de soms alledaagse beelden gaat een analytische blik schuil.’

Kalme poëzie met veel herhalingen, licht filosofisch, klankrijk. Maar ook een waterval van woorden, gepassioneerd, struikelend als ‘een horde wilde paarden in galop.’ Dan weer als een haiku of iets van een parabel, alles staat met elkaar in verbinding. Knap hoe de dichter door alleen bij de observatie te blijven, zoveel kan oproepen, bovenal rust, ruimte, inkeer maar ook verontrusting. Woordkunst.

Sander Ausems heeft veel moeten zuchten bij ‘Het valmoment’ van E. de Haan. De poëzie voelt ouderwets aan. Hij mist de verwondering, veel gedichten zijn korte verhaaltjes: ‘Bij de meeste poëzie in de bundel had ik te veel grip, alsof je bij een klimmuur veertig verschillende grepen hebt om je aan vast te houden, maar op het moment dat er geen grepen meer waren, viel ik gelijk weer.’

Wat Jan Loogman geleerd heeft in zijn voorleesgroep is wachten. ‘Het kan zijn dat zij mijn stem niet horen. Of ze verstaan mij wel, maar niet de betekenis van de woorden. Of – en daar hoop ik op – ze begrijpen die en zwijgen omdat ze er het hunne van denken.’ En dan glimlachen ze en proeft hij dankbaarheid en trots in de dichtregels die hij leest.

Een compleet onbekende in de dichterswereld, zo noemt zij zichzelf. Hoe verrassend. Een heel eigen stijl, met een zekere lichtheid, alsof ze de taal en de beelden doet dansen. Een plezier om te lezen, met regels als ‘we waren jong en licht bekrast, / asemden in gekantklost ijs op enkelvoudig vensterglas / een kijkgat op de wereld’.