Bladeren door Meander

De poëzie van Grady van den Bosch geeft in haar debuutbundel ‘Intact’ ruimte aan verbeelding, zegt Ivan Sacharov. Van den Bosch raakt diep menselijke kwesties aan. ‘Ik vind het vooral een scherpzinniger dan gemiddeld poëziedebuut. Achter de soms alledaagse beelden gaat een analytische blik schuil.’

Kalme poëzie met veel herhalingen, licht filosofisch, klankrijk. Maar ook een waterval van woorden, gepassioneerd, struikelend als ‘een horde wilde paarden in galop.’ Dan weer als een haiku of iets van een parabel, alles staat met elkaar in verbinding. Knap hoe de dichter door alleen bij de observatie te blijven, zoveel kan oproepen, bovenal rust, ruimte, inkeer maar ook verontrusting. Woordkunst.

Sander Ausems heeft veel moeten zuchten bij ‘Het valmoment’ van E. de Haan. De poëzie voelt ouderwets aan. Hij mist de verwondering, veel gedichten zijn korte verhaaltjes: ‘Bij de meeste poëzie in de bundel had ik te veel grip, alsof je bij een klimmuur veertig verschillende grepen hebt om je aan vast te houden, maar op het moment dat er geen grepen meer waren, viel ik gelijk weer.’

Wat Jan Loogman geleerd heeft in zijn voorleesgroep is wachten. ‘Het kan zijn dat zij mijn stem niet horen. Of ze verstaan mij wel, maar niet de betekenis van de woorden. Of – en daar hoop ik op – ze begrijpen die en zwijgen omdat ze er het hunne van denken.’ En dan glimlachen ze en proeft hij dankbaarheid en trots in de dichtregels die hij leest.

Een compleet onbekende in de dichterswereld, zo noemt zij zichzelf. Hoe verrassend. Een heel eigen stijl, met een zekere lichtheid, alsof ze de taal en de beelden doet dansen. Een plezier om te lezen, met regels als ‘we waren jong en licht bekrast, / asemden in gekantklost ijs op enkelvoudig vensterglas / een kijkgat op de wereld’.

In de zestiende eeuw leefde dichteres Anna Bijns -die niets van een huwelijk moest hebben- in Antwerpen en leidde een zelfstandig en onafhankelijk bestaan. Ze werd beroemd met haar werk als vrouwelijke rederijker. Ze staat bekend als feministe, maar ze was niet maatschappij vernieuwend. In haar ‘refreinen’, met soms dwingende stockregels, verzette ze zich tegen de nieuwe wereldorde van Maarten Luther. Hans Franse gaat er dieper op in.

Iemand iets leren is nooit haar opzet bij het schrijven, zegt Annelies Verbeke. ‘Het gaat altijd om hoe ik de – in mijn ogen absurde – werkelijkheid ervaar. Wanneer dat resoneert bij mensen, wanneer ze er steun of herkenning of plezier uit putten, dan voel ik me begrepen.’ Ze verwijst graag naar het enorme belang van literatuur in haar leven, maar wie zij is buiten het schrijven?

De tweede bundel van Johan Clarysse is getiteld: 'Randschade'. Iedere afdeling wordt ingeleid met een citaat uit een gedicht van een andere dichter. Paul Roelofsen vindt die citaten treffend en zegt dat de bundel een originele insteek heeft. Over de eerste afdeling zegt hij: 'Een ongemakkelijk, maar ook prikkelend begin, waarvan ik even op adem moet komen.'

Het 6e deel uit de serie Parels in het Poëziecentrum gaat over het project ‘Dichter in de zorg’ van de Stichting Literair Zeist, uit 2004/2005 waaraan Patty Scholten meedeed en Gerard Beentjes. Negen maanden waren zij als huisdichter verbonden aan zorgcentrum Heerewegen te Zeist. Hun verslag en gedichten uit die periode zijn bewaard in het Poëziecentrum.

‘Rebellen’ is de bundel van dichter-essayist en kunstcriticus Hedwig Speliers. De gedichten richten zich op het revolterende werk van de oude meesters en zijn zelf ook rebellerend van toon. Marc Bruynseraede: ‘Dit geschrift zou zo’n beetje de drijfveren van Hedwig Speliers en de weerschijn van zijn ware aard dienen weer te geven. En dat doet het met glans.’

‘Woorden lijken soms op vrienden of organisaties. Als je nieuwe mensen leert kennen, wordt jouw kennissenkring groter, zoals je woordenschat groter wordt bij het leren van nieuwe begrippen. Er is normaal gesproken geen reden om bestaande vriendschappen op te zeggen bij nieuwe ontmoetingen. Nieuwe woorden kunnen op nieuwe organisaties lijken.’ Het eerste deel van twee beschouwingen van Willem Tjebbe Oostenbrink over het Vrije Woord.

Marc Bruynseraede bezocht het Museum voor beeldende kunsten Middelheim te Antwerpen. In het Middelheimpark ontstond, in de naoorlogse jaren, het eerste Openlucht Museum voor Beeldende Kunsten in Europa. In samenwerking met de Vereniging voor Vlaamse Letterkundigen is het initiatief genomen om een ‘poëtische wandeling’ te organiseren tussen de beelden. Het Woord wordt hier in Beeld gebracht en vice versa. Een aparte ervaring.

Het oeuvre van Henk Ester breidt zich uit. Yvan De Maesschalck boog zich over zijn nieuwste bundel ‘Raamsopranen’: ‘Duidelijk is dat ook die zesde bundel zowel thematisch, formeel als qua register/toon verklonken is met – zelfs geënt is op – wat Ester eerder in het licht gaf. Het gaat in deze gedichten keer op keer om klanken – en om licht, stilte, stenen – die hun bestaansrecht aan zichzelf ontlenen.’

‘Als je Stom heet, heb je alleen daarom al twee opdrachten: denk na, vind een stem.’ Bernadette Stom wist niet dat ze een dichter was. In de eerste poëzie les schreef ze: ‘de codes zijn me niet verteld/hoe weet ik dat ik veilig ben?’ Sowieso heeft taal met veiligheid te maken. In die veiligheid is ze graag een expert.

Het West-Vlaamse kunstdorp Watou staat zomers in het teken van het Kunstenfestival Watou: een kruising tussen woord, beeld en context. Je kunt een parcours lopen dat volop beleving biedt. Zo was bijvoorbeeld het gedicht ‘Graas dan, grijsdier’ van Ruth Lasters te lezen op uitnodigende grote banners in zebraontwerp. Tom Veys vond het prachtig en hij doet verslag van zijn bezoek.

Romain John van de Maele heeft altijd een uitgesproken voorkeur voor de herfst gehad. Bomen in de herfst met bladeren die ‘zijn uitgeleverd aan de wind en dwarrelen in huiverende stoeten’. Zowel bomen als mensen sterven. In de gedichten van Reddingius, Van Eyck, Nijhoff en Campert heeft het ‘Sein zum Tode’ het leven van de dichters beïnvloed, maar een echt positieve invloed valt slechts bij Hugo Claus op.

‘Combinaties’ van Guy van Hoof is gevuld met jazzgedichten. Tom Veys zegt dat het een bundel is ‘die je uitnodigt om anders te kijken naar jazz door een lichamelijke taal. Veel gedichten zijn odes aan jazzmuzikanten in een beschrijvende, toegankelijke taal. De dichter laveert verder tussen proza en poëzie. Schitterend is dat de dichter denkt als een muzikant en dit voel je in de poëzie.’

De dochter van Hans Franse heet Marieken. Geboren in de tijd dat hij deze laatmiddeleeuwse tekst bestudeerde en tezelfdertijd gecharmeerd was van een chanson van Jacques Brel, ‘Marieke’. Op reis zag hij een Broadwaymusical uit 1968, gebaseerd op chansons van Brel en ver weg, hoorde hij dit lied in onze eigen taal, alsof ze voor zijn Marieken zongen.

Hettie Marzak bespreekt het gedicht 'Gent' uit de bundel 'Dat zij mij leest' (1998) van de Vlaamse dichter Koenraad Goudeseune (1965-2020) over een totaal onverwacht museumbezoek, met een al even onverwacht shockeffect.

Atte Jongstra schreef de biografie van dichter Leo Vroman (1915 – 2014), getiteld: ‘Inkt, bloed & liefde’. Hettie Marzak over Vroman: ‘Hij was de eigenzinnigste dichter van Nederland, die ruim zeventig jaar in Amerika woonde en werkte en zich misschien daarom zo weinig aantrok van stromingen en richtingen in de Nederlandse literatuur. In zijn gedichten was hij altijd zichzelf, licht en lief en soms ongelofelijk melig.’

‘De vraag die je mij zo-even stelde’, zegt Mijt van Muiden, ‘beantwoord ik liever, veel liever dan met wat ik er zojuist over zei, met een gedicht.’ Veel van zijn schrijfproces gaat intuïtief. Wat hij wel weet: hij hoeft de volwassen lezer niets wijs te maken. Daar is poëzie niet voor. Het is hem voldoende als hij af en toe een glimlach op het gelaat weet te toveren.