Bladeren door Meander

Iemand die als het ware vrijwillig afstand heeft genomen van zijn moedertaal en dan toch nog zo schrijft, dat doet Ronald Verhille. Zijn gedichten ontstaan vaak in hotelkamers, luchthavenlounges of treincoupés, helaas niet vanuit een rustige zetel met zicht op de Middellandse Zee. Zelf noemt hij ze ‘microverhalen’. Als geheugensteun werkt dit voor hem beter dan foto's maken.

‘De kalmeringsindustrie voor volwassenen’ is het debuut van de Roemeense Anastasia Gavrilovici (1995). Het zijn scènes uit het leven uit het leven van een jonge vrouw, onder andere over gefrustreerd verlangen, drank, geweld, seks en maatschappelijke wantoestanden. De onverwachte wendingen zijn bijzonder, evenals de verrassende beeldspraak, aldus Hans Puper.

‘Schrappen’ is de moeilijkste fase in het dichtproces van Irene Schoenmacker. Ze heeft veel ‘beginnetjes’ op haar laptop staan, een ‘rond’ gedicht schrijven is erg lastig. Een thema helpt haar altijd bij het schrijven, als richting. Ze ziet een ontwikkeling qua thema, die ongeveer gelijkloopt met de fases in haar leven. Tegelijkertijd zijn alle gedichten wel erg duidelijk in dezelfde stijl geschreven.

In de nieuwe bundel van Maria Barnas, ‘Tussen mij’, neemt de ik-persoon steeds in wankelmoedigheid op een andere manier tegenover zichzelf en de buitenwereld een andere positie in, stelt Johan Reijmerink. Het citaat dat aan de afdelingen voorafgaat zet de toon: ‘daarin schuilt een diep verlangen om op gezette tijden voor zichzelf en de ander te verdwijnen.’

Bijtend, humoristisch, origineel, in een eigen taal, vol lef en kracht, zoals hij het op het podium brengt, we horen hem. Schreeuwende regels als ‘Konden we maar even / boven onszelf en met die stem / de zwaartekracht uit onze voeten springen’ en ‘Ach konden we maar even / onze helden weer de hemel in vertellen.’

Francis Cromphout bespreekt ‘Wildnissen‘ van Xavier Roelens: ''De titel is een neologisme dat verwijst naar het verzet van verschillende levensvormen tegen het onheil dat zich aankondigt in onze tijd, in de eerste plaats rond klimaatrampen. Zijn bezorgdheid om het klimaat is nauw verbonden met zijn vaderschap van wat hij zijn 'zelfgemaakte' kinderen noemt.''

Het gedenken van een honderdste geboortedag is een mooi gebruik. Jan van der Vegt over Hans Andreus, de ware ‘dichter van het licht’. Andreus schreef een poëzie die ertoe doet, die niet vergeten mag raken. Het is een poëzie die van begin tot eind een levensverhaal niet vertelt, maar aanwezig laat zijn.

Fred Tak bespreekt het gedicht 'Onze moeder kan een voetstuk op (één teug)' uit de debuutbundel De steen vreest mij (2011) van Ellen Deckwitz (°1981). Rijk aan beelden en tegelijk schrijnend, is dit gedicht. De taal dartelt, maar onder het vrolijke schuim zit een bodem waar je even van moet slikken.

Peter Vermaat bespreekt ‘Een titel hoeft niet’ van Wisława Szymborska: ‘Szymborska lijkt de dichter van de omtrekken te zijn.’ Hij licht het toe: ‘zij beloopt de paden van het zichtbare, het voorbije en nog komende en laat daarbij het onzichtbare en onzegbare zo merkbaar onberoerd en onbetreden, dat het als een opzettelijk wit gehouden gedeelte van de kaart wel blijken moet.’

‘Soms vloeien woorden vanzelf, maar vaak is schrijven ook echt graven. Dieper gaan dan comfortabel is’, zegt Billie Vos. In het dagelijkse leven verpoëtiseert ze snel. Misschien was schrijven altijd al een noodzaak voor haar, ook al had ze dat vroeger nog niet door. Maar ècht over alles schrijven? Dat kan volgens haar niemand. ‘We zijn allemaal begrensd door taal, ervaring en perspectief.’

Taco van Peijpe bespreekt ‘Traagkracht’, de vierde bundel van Ann Van Dessel: ‘De poëzie in deze bundel is rijk aan sfeervolle beelden. De gebruikte metaforen zijn origineel en doeltreffend. Ook mild relativerende beschouwingen komen aan bod. Hier en daar wordt de vereenzelviging met de natuur toch wat te zwaar aangezet naar mijn smaak.’

Een prachtig in memoriam voor de eigenzinnige schrijver, dichter, zwerver, monnik en reiziger Cees Nooteboom door Johan Reijmerink.

De bloemlezing ‘Dageraad op klaarlichte dag’ omvat het werk van Henri Michaux uit de periode 1960–1984. Ali Şerik over het thema van de bundel: ‘In Michaux’ poëzie is voortdurend de innerlijke strijd voelbaar tussen het spirituele en het materiële, tussen de wens om los te komen van het lichaam en het besef van begrenzing.’

In Koene en Van Dale zocht Hans Franse naar ‘dichter’ en ‘dichterschap’. Hoe komt het dat men zo gek is om dit etiket ‘dichter’ op het werken met taal, wat soms tot ware poëzie leidt, te plakken? Wat hij een beetje mist in de definities is dat het toch ook om een zwaar ambacht gaat, waarbij je hard moet werken en steeds schrappen.

Charlotte Van den Broeck, die de ene poëzieprijs aan de andere rijgt, lijkt, qua succes, wel de Pommelien Thijs van de poëzie te zijn, zij het iets diepzinniger, aldus Marc Bruynseraede, die de uitreiking van de vierjaarlijkse poëzieprijs Karel Van de Woestijne 2025 aan haar bijwoonde. De authentiek-vernieuwende poëzie van Charlotte Van den Broeck staat: ‘loodrecht op het landschap van de taal’.

‘De lotdagen’ van Paul Demets heeft als uitgangspunt de moorddadige aanslag van de Bende van Nijvel op de Delhaize van Aalst in 1985, maar richt zich bijvoorbeeld ook op de ramp met de kerncentrale van Tsjernobyl. Yvan De Maesschalck zegt dat de bundel erin slaagt om omstreden of schokkende gebeurtenissen te verknopen met fundamentele filosofische en psychologische inzichten. Een longread.

In de serie ‘gesprekken met Meandermedewerkers’ het drieënzestigste gesprek, met Ellis van Atten. Schrijven helpt haar ook om chaos te organiseren en zelfinzicht te krijgen. Dagboeken, rijtjes met mogelijkheden, aantekeningen, krabbels en ja, ook gedichten. Ellis houdt van samenwerken, netwerken, spelen. Dat prikkelt, inspireert en zet haar in beweging, ze heeft het gewoon nodig.

Marc Bruynseraede bespreekt ‘Poëtica - ABC van de dichtkunst’ van Paul Claes: ‘’een meer dan leerrijke uitstap naar het analyseren en begrijpen van structuur, vormgeving en inhoud van het gedicht. ‘Poëtica’ is dus een onmisbare handleiding voor mensen die van poëzie houden en haar willen begrijpen in haar meest diverse verschijningsvormen en verborgen onderlagen.’’

Zelfs in het werk van een vooraanstaand dichter kun je een gedicht tegenkomen dat je tegenstaat. Jan van der Vegt heeft dat (onder meer) ervaren bij Nijhoff en zijn gedicht ‘De kinderkruistocht’, dat bestaat uit achttien rijmende tweeregelige strofen (distichons), in april 1919 gepubliceerd in het blad ‘De Beweging’. Waarom moesten die kinderen op reis, zelfs zonder afscheid te nemen? Waarom heet dit een ‘kruistocht’?

De tweede bundel van Jeroen van Kan is getiteld: ‘komeet ping pong’. Deze titel maakte Ellis van Atten nieuwsgierig naar de inhoud. Ze is blij verrast door het taalspel van de dichter, de humor en de lay-out, al wordt de lezer wel aan het werk gezet. Leestekens ontbreken en je moet door de enjambementen heen lezen.

Hoewel Rogier de Jong geen filosoof is, gaat hij in op het begrip dialectiek, dat zegt dat waarheid uit tegenstellingen ontstaat. Dat is een mooie gedachte, die een belofte in zich draagt van verzoening, althans van een nieuw evenwicht, een synthese. Alles in het leven draait om balans. Zodra dat evenwicht verstoord wordt, is er ruimte voor vooruitgang en groei. Ook dichters maken een dergelijke ontwikkeling door.