Bladeren door Meander

In het audio-archief van het Poëziecentrum Nederland bevindt zich een groot aantal opnames van dichters die hun gedichten zeggen en van meer of minder bekende stemacteurs die hun favoriete dichters vertolken, het zijn allemaal pareltjes. Liesbeth List ligt er maar ook een cd-rom met een volledig overzicht in tekst, beeld en geluid van het Leven en werk van Gerrit Kouwenaar.

Rezan Habash, afkomstig uit Syrië, is dichter, fotograaf en filmmaker. In zijn debuutbundel ‘Niet genoeg van de liefde’, worden de gedichten gekenmerkt door passie, melancholie en strijdvaardigheid. Ivan Sacharov is onder de indruk en zegt: ‘’De dichter blijkt volgens deze dichter vooral iemand die zijn ‘perspectief op het leven’ aan anderen kan laten zien.’’

‘Als er één rol is de die poëzie kan oppakken in de klimaatcrisis dan is het deze: ontvankelijkheid creëren’, aldus Pim Cornelussen. ‘Ook al is het voor een select publiek, de diepte die je kan aanboren met poëzie is ongeëvenaard.’ Hij zou graag een betere manier vinden om twee dingen dichter bij elkaar te brengen: anderen vooruithelpen en eigen werk maken.

Taco van Peijpe heeft met plezier de bundel ‘Lieve Johannes / Brieven aan Vermeer’ van Guido de Bruyn gelezen: ‘De mooie ambachtelijk geconstrueerde gedichten zijn toegankelijk en licht van toon en verbinden speelse fantasierijke verhalen aan de voorstellingen op de schilderijen. De lezer wordt hierdoor uitgenodigd nog beter te kijken naar de afbeeldingen naast de gedichten.’

Opnieuw een voorbeeld van de combinatie poëzie / beeldende kunst uit Het Maaiveld, een expositie die nog tot 30 augustus te zien is in Museum Kranenburgh, zaal KunstenaarsCentrumBergen. Enthousiaste, ontroerende en professionele bijdragen van zowel dichter als kunstenaar. Allemaal samengebracht door een initiatief van kunstenaar Rob Komen. Het Landschap verdicht. Het Landschap verdicht. Een nieuw uitzicht, een ander inzicht.

Jaap Bos bespreekt ‘Aangevlogen uit het schaduwloze’, van Gerrit Massier en zijn oordeel is gemengd: ‘Sommige gedichten spreken aan, nemen de lezer mee, geven momentjes van herkenning – maar in andere gedichten blijft de dichter te dicht bij zichzelf en houdt hij de lezer te veel op afstand om te overtuigen.’

Hans Franse zou willen dat we meer stilte hadden, als antwoord op vervuilende, maskerende taal. Zonder blikken of blozen worden leugens of onzinverhalen verteld met een air en zekerheid of we met orakels van doen hebben. De kwantiteit van het geruis stijgt, het aantal woorden neemt af: taalgrens heeft bij hem een andere betekenis gekregen dan een grens waar twee talen aan elkaar raken.

In de debuutbundel ‘Kom terug, reiziger’ van Arnout ter Haar, doorlopen we een rouwproces in beeld en woord. Tom Veys zegt erover: ‘Graag neem ik de illustraties als uitgangspunt, omdat beeld en woord goed samengaan in deze bundel. De dichter hanteert een toegankelijke, eenvoudige taal, de vaak abstracte schilderijen spreken de kijker aan en roepen een aparte en sterke sfeer op.’

Het creatief proces tussen schilderen en schrijven is bij Jolanda Kooijmans ongeveer hetzelfde, maar de behoefte/intentie achter het werk verschilt. Schilderen is ontspannend en contemplatief, het lijkt op tuinieren. Schrijven gebeurt veel koortsachtiger. Het proces zelf bestaat uit duizend-en-één kleine uitprobeersels en experimenten, mixen en mengen, dingen uitvergroten of juist verkleinen, aan elkaar plakken of uit elkaar trekken. Dat gebeurt intuïtief, in grote concentratie.

De derde bundel van Tania Verhelst, ‘In de naam van de vader, de moeder en een rondtollende steen’, toont opnieuw haar vakmanschap als dichter. Yvan De Maesschalck concludeert: ‘ze trakteert de lezer aanhoudend op lichtvoetige, subtiele, ambigue verzen die grote vragen oproepen. Altijd rakelings, vanuit een klein, kwetsbaar of ingetogen perspectief.’

Wat doen deze observaties voor ons als lezer? Het verlangen van de dichter is knap opgeroepen en goed uitgewerkt, het landschap wil ons iets zeggen, iets uitleggen, maar wat dan, de vraag blijft open. Het landschap als persoon, als onze vriend, en dan is er nog de buurvrouw die de vuilnis buiten zet alsof ze een offer brengt voor onbekende goden.

Klaske Havik heeft met haar debuut ‘Benader’ volgens Peter Vermaat de plank misgeslagen. Het is allemaal te pretentieus: ‘’Wat zou er ontbreken wanneer je als kennelijke expert op het gebied van architectuur je indrukken, wederwaardigheden, dagboekfragment en desnoods je emoties weergeeft in een boekje, wellicht geïllustreerd met eigen foto’s, zonder dat je zo verschrikkelijk je best doet om voor ‘dichter’ door te gaan?’’

Van 20 juli tot 10 augustus heeft Meander haar zomerstop. We wensen u een zomer zonder zorgen met een gedicht van de onlangs overleden Johanna Kruit.

Arcadia was eigenlijk een stukje van de Peloponnesos, dat bij Vergilius een land van vrede werd, pastoraal geluk, een land van melk en honing. Goethe gebruikt die uitdrukking als motto voor zijn ‘Italienische Reise’. Eigenlijk is die betekenis onjuist. De uitdrukking verwijst naar de dood, die je ook in het mooie, vreedzame Arcadië kunt treffen. Je vindt het veel op grafstenen’...et in Arcadia ego’.

Gert de Graaf heeft een kritische stem die consequent wordt uitgewerkt, met humor en een terloopsheid en soms een dubbele betekenis. Hij nodigt je uit om anders naar de dingen te kijken, te vertragen, tot jezelf verliezen zelfs, het oog hunkert, bomen worden ‘wieren wiegend in de wind’, niet alleen ‘hier en daar een mooie klank, / zoals snerp’.

‘In mijn mand’ van Lieke Marsman uit 2022 is een grondige zelfreflectie over de eindigheid van het bestaan. Een nauwkeurig gecomponeerde hartenkreet dooraderd met mooie en verrassende poëtische observaties, aldus Kamiel Choi.

Sarah de Koning schreef de beste Nederlandstalige dichtbundel van de drie voorafgaande jaren. Ze omschrijft de bundel zelf als ‘Een verzameling miniaturen en observaties waarin allerlei vrouwenstemmen op verhaal proberen te komen, in de vorm van dagboeken, brieven, kattebelletjes, telefoongesprekken. Eigenlijk onafgewerkte open vormen.’ Ze ziet de kracht van poëzie in thema’s die bijna niet in taal passen, waar het lichaam, het leven, de ervaring in overlopen.

De bundel uit 2018 van Lieke Marsman, ‘De volgende scan duurt maar vijf minuten’, schreef de dichter naar aanleiding van haar kankerdiagnose. Eric van Loo gaf destijds aan in zijn recensie dat het thema was.:’ Hoe een ziek lichaam zich verhoudt tot een zieke wereld’.

Bijzondere en bezwerende poëzie van Nele Bruynooghe. Een boeiende eigen stijl en toon, opgetogen, warm, zinnelijk, vol beloften. Met lievelingsversregels: ‘de avond ervoor / heeft vetranden die zich afzetten als slib en glanzen als natte lippen / het maakt de ochtend zwaar zoals haar op pubermeisjesbenen /in de turnles: hoe kan ik gaan zitten dat het niet opvalt’.

Om stil te staan bij het trieste overlijden van de getalenteerde dichter Lieke Marsman, plaatsen we deze week drie eerder verschenen recensies van haar bundels. Vandaag starten we met de bespreking van haar debuut uit 2010. ‘Wat ik mijzelf graag voorhoud’ werd destijds besproken door Bouke Vlierhuis en het won de . C. Buddingh'-prijs

In de trein van Alkmaar naar Vlissingen rees bij Rogier de Jong de vraag of de meester van het hoekige proza, Bordewijk, ook poëzie had geschreven en inderdaad, en geen slechte ook. Nog hoort onze columnist de kat Bordewijk zachtjes spinnen op de schoot van Ton Jonkers, de kastelein die eeuwig het oeuvre van zijn favoriete auteur zal blijven herlezen.