Bladeren door Meander

De Rob de Vos-prijs wordt tweejaarlijks! De volgende editie vindt plaats in 2027.

De poëzie van Jaap Bos is bezwerend, origineel, zinnelijk met mooie vergelijkingen als ‘de wind dreef de continenten uiteen / als bladeren op het water.’ De verzen roepen veel op, ‘Ik wacht op het moment dat het vlies zal breken.’ Bedwelmen soms en af en toe blijven de woorden steken als prikkeldraad. Met ‘de hand van de tijd’ en ‘een bewijs uit het ongerijmde’.

Hoe is recensent Yvan De Maesschalck eigenlijk een poëzielezer geworden? De kiem werd gelegd in een dorpsschool door twee gedichten die hem diep raakten. Dan was er nog zijn moeder die thuis psalmen zong en gedichten uit haar hoofd kon opzeggen. En laten we de twee leraren niet vergeten die zich met enthousiasme wentelden in de grote literatuur en dit overbrachten op hun leerlingen. Het commentaar van Yvan De Maesschalck.

Door zo dikwijls met een pijnlijk afscheid te zijn geconfronteerd, blijft de dood een regelmatig terugkerend onderwerp in de poëzie van Rik Dereeper. Hij sleutelt soms nog lang aan een ‘definitievere’ versie om deze uiteindelijk minder wantrouwig los te laten met een laatste zucht: het is volbracht. Koppig doorzetten dus. Eerlijke feedback krijgen is belangrijker dan de vele (goedbedoelde) duimpjes.

In de debuutbundel ‘Charmolypi’ van Annelies Verbeke is de Soemerische godin Nisaba het onderwerp, zij is de godin van de vruchtbaarheid, het graan en het schrift. Hettie Marzak merkt op: ‘Verbeke geeft Nisaba niet alleen een aantal markante karaktertrekken mee, maar deelt ook met haar de bezorgdheid om het klimaat, het voortschrijden van de tijd en de schijnbare maakbaarheid van het menselijk leven.’

Volgens filosoof Theo de Boer confronteert poëzie ons met de uniciteit van ons bestaan. Romain John van de Maele komt in zijn werk een regel van Martinus Nijhoff tegen uit het gedicht 'De eenzame'. Hij kreeg het gevoel dat eenzaamheid als basisgegeven van de menselijke existentie in het Nederlands nooit eerder beter was verwoord.

‘Olifantenvleugels’ van David Huyghe is een omvangrijk debuut dat raadsels openlaat, volgens Tom Veys. ‘De dichter is een woordkunstenaar die met aantrekkelijke taal een poëtische wereld opent. De taal begeleidt je bij verschillende gedachtesprongen die klein, groot, ver of gevarieerd zijn.' Veys denkt dat deze poëzie zich ook goed leent voor op het podium.

Fascinatie is, denkt Rogier de Jong, de beste manier om de emotie die door hem heen gaat onder woorden te brengen. Zonder enige tamtam, bijna achteloos, torent daar op een plek die veel nietsvermoedende toeristen zullen voorbijlopen, een reusachtig kunstwerk omhoog. In zijn enscenering, zijn uitvoering en betekenis, theatraal en toch ingetogen, poëtisch en narratief – en bovendien troostrijk.

Wat vooral charmeert is dat deze dichter een geheel eigen stem heeft. Het is een verademing naar deze snelle poëzie te gaan van iemand die schijnbaar vreemde sprongen maakt (maar toch minder vreemd dan eerst gedacht) en sterk associeert. Regels als ‘logerend in schuren van mogelijkheden / tussen thuis en onderweg / deelde weilanden in tweeën / was resonant in diepst van gedachten’.

Ivan Sacharov komt in de bundel ‘Tussen messen slapen’ van Jana Arns, een boeiend taalspel tegen. Hij omschrijft haar stijl als horizontale poëzie: ‘Ze is niet in de eerste plaats peilend, verticaal de diepte in (om geconcentreerd een inzicht op te leveren), maar plaatst haar paradoxen in plastische zinnen, die uitwaaierend de lezer laten aarzelen tussen meerdere interpretaties, die allemaal ongeveer even concreet zijn.’

Koenrad Moerman is nogal rationalistisch ingesteld, zijn werk komt vaak in eerste instantie voort uit een reflectie over een onderwerp dat hem boeit. Het moeilijkste in het schrijfproces is toch het begin: de invalshoek, de toon, de juiste sfeer vinden. Het baat niet om er moeite voor te doen, er is ergens een inval nodig om alles op gang te krijgen.

Ali Şerik bespreekt ‘Iets wat raaskalt iets wat stil is iets wat breekt iets wat overblijft iets wat de nacht doorbrengt met mij’ van Maya Wuytack: ‘De bundel is doordrenkt van verlangen, de honger van huid en lippen, maar ook het gemis ervan. Er is angst om niet meer bemind te worden en tegelijk het onvermogen om zelf lief te hebben. Elke strofe staat op zichzelf als een klein gedicht.’

Johan Clarysse is een dichter naar ons hart. Beeldend, rijk, boeiend. Om steeds weer te herlezen, een groter compliment kan je een dichter niet geven. We kijken mee met het oog van de schilder ‘wiens oog de hele kamer vult’ en zien hele scènes opgeroepen door een enkel woord, ‘zwijgzame huizen’, ‘het niet begrijpende kind’ en een regel als ‘In hun voetafdruk hangt randschade.’.

Yvan De Maesschalck is onder de indruk van ‘alfabet’ van Inger Christensen. Zo is de inhoud op ingenieuze wijze geordend volgens de Fibonacci-reeks en daarnaast constateert hij: ‘’In Christensen wereldbeeld, zoals verbeeld in haar poëzie en geëxpliciteerd in haar essays, is geen spoor van hiërarchisch denken aanwezig. Elke vorm van ‘bestaan’ die in ‘alfabet’ wordt opgeroepen is even toevallig als voorbijgaand.’’

Er zijn dagen waarop je tekortschiet. Aardige mensen zien het anders. Je schiet niet tekort, je hebt het gevoel tekort te schieten, zeggen zij. Tegen een wakker geschoten knagend gevoel wendt men allicht relativering aan. Jan Loogman gebruikt Boutens, Leeflang en Andriessen en pakt zichzelf bij de kladden. Een ander hoeft niet onder jou te lijden!

Iemand die als het ware vrijwillig afstand heeft genomen van zijn moedertaal en dan toch nog zo schrijft, dat doet Ronald Verhille. Zijn gedichten ontstaan vaak in hotelkamers, luchthavenlounges of treincoupés, helaas niet vanuit een rustige zetel met zicht op de Middellandse Zee. Zelf noemt hij ze ‘microverhalen’. Als geheugensteun werkt dit voor hem beter dan foto's maken.

‘De kalmeringsindustrie voor volwassenen’ is het debuut van de Roemeense Anastasia Gavrilovici (1995). Het zijn scènes uit het leven uit het leven van een jonge vrouw, onder andere over gefrustreerd verlangen, drank, geweld, seks en maatschappelijke wantoestanden. De onverwachte wendingen zijn bijzonder, evenals de verrassende beeldspraak, aldus Hans Puper.

‘Schrappen’ is de moeilijkste fase in het dichtproces van Irene Schoenmacker. Ze heeft veel ‘beginnetjes’ op haar laptop staan, een ‘rond’ gedicht schrijven is erg lastig. Een thema helpt haar altijd bij het schrijven, als richting. Ze ziet een ontwikkeling qua thema, die ongeveer gelijkloopt met de fases in haar leven. Tegelijkertijd zijn alle gedichten wel erg duidelijk in dezelfde stijl geschreven.

In de nieuwe bundel van Maria Barnas, ‘Tussen mij’, neemt de ik-persoon steeds in wankelmoedigheid op een andere manier tegenover zichzelf en de buitenwereld een andere positie in, stelt Johan Reijmerink. Het citaat dat aan de afdelingen voorafgaat zet de toon: ‘daarin schuilt een diep verlangen om op gezette tijden voor zichzelf en de ander te verdwijnen.’

Bijtend, humoristisch, origineel, in een eigen taal, vol lef en kracht, zoals hij het op het podium brengt, we horen hem. Schreeuwende regels als ‘Konden we maar even / boven onszelf en met die stem / de zwaartekracht uit onze voeten springen’ en ‘Ach konden we maar even / onze helden weer de hemel in vertellen.’

Francis Cromphout bespreekt ‘Wildnissen‘ van Xavier Roelens: ''De titel is een neologisme dat verwijst naar het verzet van verschillende levensvormen tegen het onheil dat zich aankondigt in onze tijd, in de eerste plaats rond klimaatrampen. Zijn bezorgdheid om het klimaat is nauw verbonden met zijn vaderschap van wat hij zijn 'zelfgemaakte' kinderen noemt.''

Het gedenken van een honderdste geboortedag is een mooi gebruik. Jan van der Vegt over Hans Andreus, de ware ‘dichter van het licht’. Andreus schreef een poëzie die ertoe doet, die niet vergeten mag raken. Het is een poëzie die van begin tot eind een levensverhaal niet vertelt, maar aanwezig laat zijn.