Bladeren door Meander

De van oorsprong Israëlische Tsafrira Levy woont vijftig jaar in Nederland, ze schrijft in haar tweede taal en heeft een verzamelbundel samengesteld: ‘Hier is thuiskomst’. Paul Roelofsen merkt op dat achtergelaten familieleden en gerechten uit Israël een hardnekkige heimwee oproepen. Hij vindt het een interessante bundel die hij met plezier heeft gelezen.

De stad Dresden herinnerde Hans Franse, kort na de Wende, hevig aan zijn oorlogsjeugd met bombardementen. Nu is de stad weer mooi, al blijven er littekens. De stad beleeft de lente, langs de rivier is het heerlijk. Zittend op een kademuur nam Erich Kästner daar het menselijk bedrijf waar. Dichter van de werkelijkheid, Duitslands hoopvolste pessimist en de meest positieve negativist.

Joost Dancet bespreekt het gedicht 'mummie' uit de bundel 'voor wie de tijd verstrijkt' (2022) van de Vlaamse dichter Miriam Van hee (°1952) over een wel bijzonder museumbezoek. Schoonheid en dood, eindigheid en eeuwigheid lijken elkaar hier wel te omhelzen. Kan een gedicht even memorabel zijn als het museumbezoek zelf? 

Walt Whitman (1819-1892) dichtte niet over Amerika, maar hij dichtte Amerika. ‘Hij ving de taal op van het volk en verzamelde die, zoals hij ook de Indiaanse woorden verzamelde. Hij bouwde dus in feite op van onder naar boven en wees de taal van het establishment af.’ Hij creëerde een democratische taal. Zijn bekendste werk is ‘Leaves of Grass’. Het commentaar van Hans Franse

In vergelijking met door hem zeer gewaardeerde, meer talige dichters voelt Miel Vanstreels zich soms een versjesmaker. Zijn taalgebruik is alledaags, hij maakt geen (of nauwelijks) gebruik van metaforen, de lezer hoeft bij hem niet te zoeken naar subtiel verborgen verwijzingen of poëtische experimenten. Het persoonlijke probeert hij zo te formuleren dat het een gedeelde menselijke ervaring wordt. Het particuliere moet iets universeels krijgen.

In de derde bundel van Dorien De Vylder speelt op de achtergrond de coronapandemie terwijl het moederschap een grote plaats inneemt. Peter Vermaat zegt dat niet het onzegbare gesuggereerd wordt, maar dat er staat wat er staat: ‘Veel van de gedichten in deze bundel laten zich lezen als helder water, waarbij echter de bodem nooit in zicht komt. Dat leidt tot schijnbaar bijna oneindige, maar tegelijk zeer beperkte diepgang.’

Deze dichter heeft zowel korte overwegingen als langere verzen, beiden vol weemoed en verbazing, wat humor en afstand, als in ‘Ik zie een weduwnaar hangen / aan een lapje stof / bovenaan een steile rotswand / (een kind kwam ooit langs, reikte hem een trui aan).’ En ‘wolken die langzaam aan mijn voeten / voorbij dreven.’ Mooi, beeldend.

Johan Reijmerink schreef een longread van ‘Spiegel van de ziel’ van Antoon Van den Braembussche. Hij noemt het een ingetogen en doorleefde bundel: ‘Van den Braembussche benadert al zijn leven lang de werkelijkheid op twee manieren. Naast zijn denkkracht om het leven te doorgronden is er zijn emotioneel aangedreven melancholie, waarmee hij het mysterie van het leven door de verstillende werking van de poëzie gewaar tracht te worden.’

Zelfs in een tijd waarin de leegloop in de kerken totaal lijkt blijven de teksten van de oude geschriften in het collectieve geheugen bewaard. Als ze doorsijpelen in seculiere gedichten, is dat niet alleen verklaarbaar, maar ook goed. Want ze zorgen voor een gedragenheid die zelfs de ongelovige lezer onbewust herkent en aanvoelt. Een column van Rogier de Jong.

Noah Put schrijft poëzie die beklijft, vol originele beelden en mooie personificaties zoals ‘de gang draagt slome stappen / in staccato’ en ‘de straatlantaarns opperen in witte jas’. Maar de mooiste regel is toch wel ‘de nacht bij de arm nemen en vragen hoe je hier vandaan verdwaalt.’ Dat zouden wij ook wel willen weten en dan terugvinden of gevonden worden.

Yolandi de Beer zegt dat het duidelijk is dat ‘Opgeruimde beperkingen’ van Mijt van Muiden, ‘liefdevol in elkaar gespijkerd is’. In deze debuutbundel spelen de gedichten vrijmoedig met taal, maar verliezen nergens hun vanzelfsprekendheid, volgens De Beer. ‘Er zit precisie in de beelden en ritme in de observaties, zonder dat de bundel zwaar of pretentieus wordt.’

In de poëzie heeft dichter Katelijne Brouwer haar vorm gevonden. Maar ze heeft ook een mislukte roman in een la liggen. ‘Het blijft zoeken. Schrijven is schrijven, niet sturen, niet jezelf censureren.’ Ze draagt graag voor. Maar anders dan toen ze actrice wilde zijn, gaat het haar nu om het verhaal, de boodschap en vooral om verbinding.

‘De transformatiemachine’ is het debuut van Bo Vanluchene. Jac Janssen constateert: ‘Deze bundel is noodzakelijk, vermakelijk, ontroerend, actueel, urgent, soms wat gemakzuchtig en springerig, maar met meer dan genoeg fraaie versregels en vondsten die beklijven. Het overstijgt het individuele en brengt de worsteling van een hele bevolkingsgroep voor het voetlicht.’

Marijke Hanegraaf heeft een heel eigen en doorgedreven toon, haar poëzie heeft iets bezwerends en origineels, ‘een orgeltoon die zich zwaar en traag in de branding begraaft’. Er zit urgentie en actualiteit in haar werk, emotie en analyse, realiteit en hoop. Er komt een kantelpunt maar ‘doezelig gekabbel laat zich nog niet meteen verjagen’. Haar gedichten nodigen uit tot herlezen.

Anne Meerbergen vertelt in ‘Struikelen voor gevorderden’ het verhaal van een vrouwenleven. Taco van Peijpe merkt op: ‘Dankzij de meestal milde, soms licht ironische toon en vooral dankzij het breed uitgemeten geluksgevoel bij de geboorte van een kleindochter is het geen klaagzang geworden, maar een reeks ontroerende gedichten over een invoelbare geschiedenis.’

Guido Gezelle dicht ‘het water zingt, klinkt en blinkt’ terwijl Marsman de stem van het water ‘vreest’ en Tentije vooral de schorre reigers hoort. Jan Loogman denkt aan poëzie terwijl hij vaart door de Eilandspolder. Als het water breder wordt, hoort hij Kopland, ‘Ik kijk naar het water- en of het stil is / of zwart, en rimpelt of glinstert, het doet maar’.

Bombastisch en barok maar origineel en heerlijk om te lezen deze verzen van Manu Gabriels, ‘in het lied van de lakens / piept de pret’ en ‘ik bol de dijk af / zing, om niet te sterven’. Zo beeldend dat we meerollen, van de dijk af, in pas gemaaid gras terechtkomen en meteen weer opstaan om meer te ontdekken.

Jeroen van Wijk besefte meteen dat Jacob Groot een unieke stijl heeft met een hoge moeilijkheidsgraad toen hij de bundel ‘Adoratie’ ontving, maar hij ging de uitdaging aan: ‘Het is alsof ik tijdens het lezen van deze bundel in de wilde weg met een pikhouweel in een berg aan het hakken ben omdat ik af en toe tussen de scheuren van de rots een schittering zie.’

Schrijven is net als schilderen ademen voor Johan Clarysse. ‘Schrijven gaat gepaard met een zekere urgentie. Die urgentie volstaat natuurlijk niet om een goed werk te maken. Of het goed of slecht is heeft vooral met vormkracht te maken.’ Tezelfdertijd ziet hij het schrijven ook als een zoeken naar ‘waarheid’, zij het dan een voorlopige waarheid met een kleine w.

Het debuut van spoken-worddichter Zaïre Krieger is getiteld ‘Chamleleon’. Marc Bruynseraede ziet haar als het zwarte schaap in de witte stal. ‘’Wat je leest is, inderdaad, gesproken taal, duidelijk verteerd door vraagstukken, bewogen, van een kwetsbare eerlijkheid. Als je het hardop leest – alsof je het zélf geschreven hebt – komt het tot leven. ‘Spoken word’ op papier dat weer tot leven komt en zich in je bewustzijn nestelt.’’

In deel 3 van de nieuwe serie van Wim van Til een ongebundeld vers van Vasalis, geschreven in haast en onder druk, bij een prent van Nan Platvoet die verkocht werd om aan de kosten voor de herstelwerkzaamheden van de, door de Duitsers, opgeblazen dijk van het Wieringermeer tegemoet te komen, april 1945.