Bladeren door Meander

Een prachtig in memoriam van André van der Veeke door vriend en kunstbroeder Rogier de Jong. André was een gedreven dichter, maar hij zwom ook tegen de stroom van genre- en andere conventies in, hij schreef eigenzinnige, sterke gedichten. Ook was hij medeoprichter van het literair periodiek ‘Ballustrada’. Volgens de herdenkingskaart had hij aanvankelijk een enorme hekel aan poëzie: ‘erger dan een kerkdienst’.

Wat was de bedoeling van onze Rob de Vos-wedstrijd? Zit er authentieke poëzie in de ongelauwerde inzendingen van dichters die ‘moeten blijven dwalen tussen de woorden en wanen, in hun dromen en fantasieën’, of maakt de columnist hier een ommetje in het thema van de wedstrijd? Aan ‘dwalen’ geeft De Dikke Van Dale niet minder dan zeven taalkundige betekenissen!

Na het lezen van ‘Sanctus’ de nieuwe bundel van Rob Schouten, stelt Peter Vermaat het volgende vast: ‘Grootvader zit bij de haard, de dag kachelt voorbij naar de avond en inmiddels is het vuur gekrompen tot een nog nauwelijks waarneembaar gloeien. Verwarmen doet het nauwelijks nog en alles wat we zien, ligt inmiddels achter ons. En hij zag dat het goed was.’

Poëzie heeft Yasmin Namavar een extra ruimte gegeven om in te verblijven. Zonder die ruimte heeft ze minder bewegingsvrijheid. Haar gedichten zijn een representatie van hoe ze de wereld en haarzelf waarneemt. Ze probeert beeldend te schrijven, daarnaast is ze snel bezorgd dat ze te veel uitlegt. ‘Iets is nooit zomaar af. Ik ga er altijd opnieuw naar terug tot het goed voelt.’

Hettie Marzak bespreekt ‘In de bijvoetbossen’ van Tomas Lieske. Met als thema het leven van Charlotte van Bourbon: ‘Zijn werk onderscheidt zich door een ongebreidelde fantasie, waarin de werkelijkheid altijd ondergeschikt is aan wat Lieske ervan weet te maken. Want de naakte feiten zijn zelden toereikend: Lieske vult die vanuit zijn verbeelding aan door in de huid van echte en verzonnen personages te kruipen.’

Verrassende en originele beelden van Yvonne Salmon: de kaak als geheugen zonder stem, glazen helder als pauzes. Bovendien regels met heerlijke veronderstellingen als ‘Misschien is bewaren / alleen een langzamer vergeten. / Misschien is het genoeg / hier te zijn / met wat nog niet weg hoeft. Deze ‘vorm van spreken: / een zachte, ongerijmde druk / net onder de ribben.

In ‘En de vissen lispelen tegen het riet’ van Paul Roelofsen zit humor en drama. De maan speelt een belangrijke rol. De dichter put inspiratie uit nachtelijke wandelingen in zijn woonplaats. Ivan Sacharov heeft genoten van deze bundel: ‘De dichter heeft niet alleen oog voor het dramatische. Tussen deze twee uitersten bevat de bundel allerlei soorten gedichten, tot komisch-absurdistische toe.’

Een wandeling met de blik vooruit naar het nieuwe jaar. Drukte om de schrijver heen. Daarbinnen houdt hij zijn handen op zijn rug, indachtig het gedicht van Bernard Wesseling: ‘Sinds ik, in navolging van oudere mannen, met mijn handen / op mijn rug loop, grijp ik minder aan / en word ik minder aangegrepen.’ Dan ineens komen zijn handen tevoorschijn en wijzen.

In een van zijn nagelaten gedichten liet Paul van Ostaijen het jongetje Marc ’s morgens de dingen groeten, waardoor een stilleven met een vaas en brood op tafel, en een stoel naast de tafel, tot leven werden gewekt. Er zijn echter ook gedichten waarin de openstapeling van visuele prikkels een maatschappijkritische of poëticale rol spelen. Maar in gedichten wordt het zijn vooral zichtbaar gemaakt door werkwoorden.

Onder onze eigen recensenten zitten tevens dichters wier bundel besproken wordt door een collega. Dit stuivertje wisselen is een aparte ervaring. Nu is de recensent zelf overgeleverd aan iemand die zijn of haar poëzie onder de loep neemt. Tom Veys geeft commentaar op de recensie van zijn bundel ‘Dan strekt de zee in me door', geschreven door Ivan Sacharov.

Wij wensen u een gelukkig nieuwjaar!

Yvan De Maesschalck bespreekt ‘Oradour’ van Willie Verhegghe:’Het uitgangspunt van ‘Oradour’ is de genadeloze vergeldingsactie van de in Frankrijk gelegerde Duitsers op 10 juni 1944, amper vier dagen na de landing van de geallieerden in Normandië. Daarbij werd het weerloze dorp Oradour-sur-Glane in de as gelegd en gingen honderden onschuldige burgers in vlammen op. De geblakerde restanten van het dorp zijn na die verbijsterende oorlogsmisdaad tot nog toe onaangeroerd gebleven.’

‘Nu weet ik dat het mijn honderdste was, toen was het mijn mooiste aankoop-op-één-na’, schrijft Wim van Til in deze laatste aflevering van zijn eerste honderd: 1.31 meter poëzie op een rij. Het is dan nog maar 1975 en hij staat niet echt stil bij het aantal bundels zoals hij ook niet nadacht over de verhouding man/vrouw.

Francis Cromphout weet nu al dat ‘Het Liegend Konijn 2025 / 2‘ een collectors item gaat worden. Na drieëntwintig jaar is dit namelijk de laatste uitgave, het tijdschrift houdt op te bestaan. ‘Voor Jozef Deleu, hoofdredacteur en bezieler van het poëzietijdschrift ‘Het Liegend Konijn, is de tijd van gaan gekomen.‘ Na afloop van de bespreking volgt een noot van de redactie.

Hans Andreus behoorde tot de groep schrijvers en beeldende kunstenaars die zich na de oorlog presenteerde als voorhoede van een nieuwe lyriek, die zich keerde tegen welke conventie dan ook, de Vijftigers. Het woord kon als klank, associatie, werken. Postuum werd hem de Henriëtte Roland-Holst prijs toegekend voor zijn gedichten vanwege de sociale bewogenheid en literaire kwaliteit.

Maskom P. is het pseudoniem ontstaan uit de droom van een geliefde. Meer dan een naam is het een plaats, voor comfort en braakliggende mogelijkheden. Het is het proces van verkennen en opnieuw terugkeren. En dat is volgens haar ook precies wat poëzie doet. En dat kunnen we hier lezen, een ontroerende breekbare schoonheid vol vragen en verlangen.

Wij wensen u een lichte, vredige, warme, veilige Kerst met het 'niet denkend aan morgen; dromend tegen de hemel' van Hans Lodeizen.

‘Breken is bouwen’ van Graa Boomsma gaat over vijfenzeventig jaar Vijftigers. Hans Puper vindt het een goede titel, want bij de dichters en experimentele prozaschrijvers als Schierbeek kom je die opvatting in vele variaties tegen. De poëzie van sonnettenbakkers en andere verzenmakers voldeed na de oorlog niet meer, hun taal kraakte ‘als kostschoolse gewaden’ (Lucebert). Een longread.

Er zijn weinig Vlaamse dichters die zoveel aandacht hebben geschonken aan het visuele aspect van het-in-de-wereld-zijn als Roland Jooris. Hij heeft de automatische cameratechniek meermaals toegepast, een gedicht wordt als het ware vastgelegd door een dashcam. Nu en dan wordt de visuele herkenning samen met de daaruit voortvloeiende zingeving niet volledig ontbloot. De dichter schrikt van het beeld en onderbreekt de gebeurtenis door de woorden.

In ‘De stiltevariant’, de nieuwe bundel van Pieter Boskma, vindt Taco van Peijpe ‘varianten van rouw, troost en liefde’. Opvallend zijn de vele stijlen die de dichter hanteert. Van het vrije vers tot de traditionele vorm. ‘Het taalgebruik zweemt soms naar dat van oudere schrijvers’. Van Peijpe zegt dat Boskma zich niets gelegen laat liggen aan mode of drang tot vernieuwing, hij wil de lezer bereiken.

Een buitelende column die beweegt van materiaal uit een programma van de NOS ‘Onder de groene linde’ waarin Ate Doornbosch met zijn opnameapparaat volksliedjes vastlegde, tot geëngageerde en protestzangen, waarvan niemand weet waar de tekst vandaan komt die ineens een historische betekenis heeft, via familiefeestjes met liedjes in een notoir Leidse tongval, tot theatervoorstellingen van en met Dario Fo. Natuurlijk van Hans Franse.