Archief

Schaken is een thema dat in verschillende vormen van de literatuur wordt behandeld. Schaken kan bovendien een uitgangspunt voor poëzie zijn, zo zegt Tom Veys. Hij toont dit aan met gedichten van verschillende dichters, waaronder een gedicht van Ingmar Heytze dat hij schreef naar aanleiding van het overlijden van de Nederlandse schaakgrootmeester Jan Timman.

‘Poëzie is een oefening in aandacht, is adem, denk- en voelruimte, tegen de drukkende prikklok van de werkelijkheid in’, zegt Lotte Dodion. ‘Poëzie richt je aandacht op dingen die niet scrollend of in een to do lijst- te vangen zijn en waar we zelden meer dan een kruimeltijd aan geven, terwijl het net gaat over dat wat echt van waarde is, dat wat van ons mensen en medemensen maakt.’

In ‘Quasie autobiografisch’ van Joris Iven vindt Anneruth Wibaut het jammer dat de dichter in deze flinke bundel veel particuliere en observerende gedichten heeft opgenomen, terwijl de universele gedichten meer tot de lezer spreken en sterker zijn. Wibaut ervaart het zo: ‘Nu moeten we ons een paar keer door stukjes rijstebrij heen eten alvorens weer het Luilekkerland van de aansprekende poëzie te mogen betreden.’

Nog even meereizend met dichter G. Nu naar een restaurant waarin Grieken wezenloos televisie blijven kijken, zwijgen zorgt voor ongemak, haargroei ook, als onze dichter in een gemeenschappelijk Japans bad stapt en iedereen dientengevolge eruit stapt. Japan bleef favoriet maar zeer nauw aan het hart ligt Curaçao en van dat alles wordt poëzie gemaakt. En mooie verhalen.

‘Daun’ is een aangrijpende bundel over een jongen met het syndroom van Down, en meer dan dat. De dichter geeft nergens commentaar, zij geeft uitsluitend de gedachten van Daun weer, maar daarmee ondervang je het gevaar van sentimentaliteit niet. Maar Kreek Daey Ouwens heeft genoeg ervaring om niet in die valkuil te stappen.

Voor hij het wist stond Rogier de Jong tegen de reling van de Karelsbrug het eerste lied dat hem te binnen schoot te zingen: ‘All Along the Watchtower’ van Bob Dylan. Wat een heerlijke herinnering in deze column, gevolgd door zijn interpretatie van dit beroemde lied. Nattevingerwerk misschien, maar in zijn eigen column mag hij de geest de vrije loop laten.

Waarheid is niet eeuwigdurend en altijd gebonden aan tijdelijkheid en ruimtelijkheid, of zoals Stefaan van den Bremt heeft geschreven: ‘Dichten is het IK en het NU / betrekken in het spanningsveld / van alledag en alleman’. Paul Snoek beriep zich op het goddelijke en ‘bovenmenselijke genade’ als ultieme bron van het woord, waardoor hij zich expliciet op metafysisch terrein waagde.

Marc Bruynseraede buigt zich over de bundel van Hans Franse: ‘Luister rijke kijk dagen’: ‘Deze uitgave zou je een nieuwe, joyeuze recapitulatie kunnen noemen van Hans Franses carrière in de letteren en kunsten, met uitschieters naar zijn Haagse herkomst, de vele reizen die hij ondernomen heeft en de culturele en dichterlijke indrukken die hij daarbij opgedaan heeft, plus nagelaten en te boek gestelde herinneringen aan kunstenaarsfiguren die hem zijn bijgebleven.’

Voor Kris De Lameillieure had zijn debuutbundel als werktitel ‘loslaten’. De ‘verwijdering’ gaat heel wat verder dan het overlijden van zijn ouders. Sommige onderwerpen blijven op onregelmatige tijdstippen opduiken. Ze dringen zich op en verplichten hem om ze te beschrijven. Het bewust zijn van het bestaan van ‘een lezer’ was en is voor hem de drijfveer om zichzelf uit het gedicht te schrijven.

Uit alle 111 ingezonden bundels keus ook dit jaar de jury ‘de 44 beste gedichten van de Herman de Coninckprijs 2026’. Tom Veys concludeert: ‘’Het licht is eerder schaars in deze bundel of het wordt sterk gedempt door een sinister levensgevoel. Dystopische gedichten voeren dus de boventoon in de ‘44’. De jury selecteerde sterke dichters, dit staat vast.’’ De winnaar was overigens Sandrine Verstraete met haar bundel 'kamers'.

Een kleine, eigenwijze selectie van gedichten rond het woord ‘vrede’. Vrede als kalmte, gemoedsrust, stilte, verademing, sereniteit, zielsrust, stilheid, geruststelling. Vrede als afwezigheid van oorlog, vrede als groot woord, gebed, wens, teken van respect, vrede als leven in harmonie, vrede in het klein, een versje onder ons, een ontmoeting in taal.

Taco van Peijpe vindt dat Annemarie Estor met ‘Villa Allucina’ een sprankelend epos heeft geschreven: ‘’Deze bundel, waarvan de titel verwijst naar hallucinatie (Italiaans: allucinazione), vertelt over een verwarrende droomreis waarin de argeloze ‘Como’ (Hoe), op zoek naar schoonheid, door de mysterieuze ‘Nada’ (Niets) wordt rondgeleid in de paradijselijke zalen van haar ‘Villa Allucina’. Na een dramatische wending blijft Como gedesillusioneerd achter.’’

De schrijver ‘Van het Toovervischje’, naar een sprookje van Grimm, noemde zichzelf Leopold. Koos de vertegenwoordiger van Van Nelle bewust dit pseudoniem, was hij vertrouwd met het werk van zijn stadsgenoot of kende hij hem niet? En was de grote dichter een liefhebber van Van Nelle’s koffie? Het lijkt erop dat de grote dichter op een verzuchting van mevrouw Piggelmee heeft geantwoord…

De eenvoud van deze gedichten van Bjorn Knoops bevalt ons. Ze cirkelen rond hetzelfde thema, ze horen samen. De dichter roept veel op met weinig woorden, hij heeft een duidelijke eigen toon. Wat blijft er over als iemand of iets weg is, die soberheid en verstilling ontroert. Een warmte die ons niet toebehoort maar wel omhelst.

Ali Şerik ontving een verrassende doos met als titel: ‘een soort van blijven’, hierin zaten losse gedichten en afbeeldingen: ‘De gedichten van Pol Bracke zijn als de wind die langs de plaatsen waait waar wij onze dierbaren hebben achtergelaten, gedichten die zelfs een grafsteen lijken te verwarmen. Met de foto’s van Marc De Troyer krijgt de bundel een tweede huid, waarin beelden zonder woorden een eigen lied vormen.'

In de serie ‘gesprekken met Meandermedewerkers’ het vijfenzestigste gesprek, met Petra Talsma. Ze vindt het interessant om zich te verdiepen in het schrijf- en werkproces van een dichter, en dan met name die dichters die taal en beeld combineren. Welke beslissingen zijn er in een leven genomen om dat schrijfproces gaande te houden. Het is nooit een gepolijst succesverhaal.

‘Faust’ van Fernando Pessoa is vertaald door Harrie Lemmens. Hettie Marzak is onder de indruk van deze vertaling. Over de inhoud zegt ze: ‘De Faust van Pessoa is een gekwelde, eenzame figuur, niet zo zeer omdat hij begerig is naar kennis en macht zoals de oer-Faust, maar omdat hij verlangt te ontsnappen uit de strijd die zich in zijn eigen brein afspeelt.

In deze nieuwe gedichten van Jan M. Meier zitten veel sprekende beelden. Van een teloorgang, ‘wind vloert het skelet van een oude abeel’ en ‘waait verlangen uit een meisjesjurk’ maar ook prachtige over het ontstaan van een gedicht, ‘hij wacht op een woordenaar’ en ‘de krijgslach van een kraai’, ‘woorden zijn witte bruiden’. Taal is iets tastbaars, ‘aarde scheppen tussen de regels’.

Marc Bruynseraede bespreekt ‘Op een landtong woont de zanger’: ’De door muziek geïnspireerde poëzie van Cel Vermeulen neemt ons mee naar bredere horizonten, momenten van zelfverkenning en beschouwingen over mens en maatschappij. Een rijke getuigenis van wat klank met een mens doet en hoe zich dat, vermengd met een culturele en een brede intellectuele achtergrond, vertalen laat in taal.’

Het beeld in de poëzie is een belangrijk element. Het maakt een gedachte pregnant. Kijken is voor dichters van elementair belang in hun werk. Pieter Sierdsma geeft voorbeelden uit het oeuvre van Roland Jooris, Herman ter Balkt, Hans Andreus en Leo Herberghs. Andere werelden, andere blikken langs de dingen van de dag. Ervaringen die iedereen kan delen in herkenning.

Geen overbodige uitleg bij deze dichter en genoeg spanning. Gedichten die beklijven door het afroepen van een unheimliche sfeer en dat alleen door de ruimte te beschrijven. Hoe je het warm probeert te krijgen, maar de kou niet buiten kan houden en een vlieg op de muur die het een beetje griezelig en onheilspellend maakt. Originele beelden die lekker veel openlaten.